07/07/2026
ថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ - #វិចារណកថា ( #ខ្មែរ និង )
ដើមឈើ៖ គ្រឹះនៃជីវៈចម្រុះ និងជីវិត
ដើមឈើមួយដើម អាចមើលទៅដូចជាឈរតែឯងឯកោ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ វាមិនដែលនៅម្នាក់ឯងនោះឡើយ។
នៅលើមែកធាង ក្រោមឫសឈើ លើសម្បកឈើ ចន្លោះស្លឹកឈើ និងនៅក្នុងដីជុំវិញវា គឺជាសហគមន៍ជីវិតដ៏អស្ចារ្យមួយ។ បក្សាបក្សីធ្វើសម្បុក ឃ្មុំក្រេបលំអងផ្កា មេអំបៅជួយលំអងផ្កាឱ្យបង្កកំណើត ស្វាស្វែងរកចំណី និងជម្រក សត្វល្អិត ផ្សិត ជន្លេន និងមីក្រូសារពាង្គកាយរាប់មិនអស់ បំពេញការងារយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់នៅក្រោមដី។ សូម្បីតែរុក្ខជាតិក៏ពឹងផ្អែកលើគ្នាទៅវិញទៅមក បង្កើតបានជាបណ្តាញមើលមិនឃើញដែលទ្រទ្រង់ដល់ជីវិត។
បណ្តាញជីវិតដ៏អស្ចារ្យនេះ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «ជីវៈចម្រុះ»។
ជីវៈចម្រុះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្រមូលផ្តុំនៃរុក្ខជាតិ និងសត្វខុសៗគ្នានោះទេ។ វាគឺជាប្រព័ន្ធរស់រវើកដែលរក្សាធម្មជាតិឱ្យមានសុខភាពល្អ និងជួយឱ្យមនុស្សជាតិអាចរស់រានមានជីវិតបាន។ គ្រប់ប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិ មិនថាតូចឬធំ សុទ្ធតែមានតួនាទីត្រូវបំពេញ។ នៅពេលជីវៈចម្រុះមានសុខភាពល្អ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនឹងរក្សាបាននូវផលិតភាព ព្រៃឈើមានភាពធន់ ប្រភពទឹកមានភាពស្អាតស្អំ ដំណាំទទួលបានការបង្កកំណើតពីលំអងផ្កា សត្វល្អិតចង្រៃត្រូវបានកម្ចាត់ដោយធម្មជាតិ ហើយតុល្យភាពនៃធម្មជាតិត្រូវបានរក្សា។
ដើមឈើ គឺជាគ្រឹះនៃបណ្តាញជីវិតដ៏មានជិវិតនេះ។
ដើមឈើដែលលូតលាស់ពេញលេញមួយដើម មានតម្លៃលើសពីឈើ និងស្លឹក។ វាជាផ្ទះ ជាកន្លែងបំបៅកូន ជាប្រភពអាហារ និងជាជម្រកសុវត្ថិភាពសម្រាប់សត្វមានជីវិតរាប់រយ ឬជួនកាលរាប់ពាន់ប្រភេទ។ បក្សីធ្វើសម្បុកតាមមែកឈើ។ ផ្លែឈើជាអាហារសម្រាប់សត្វថនិកសត្វ និងសត្វល្អិត។ ផ្កាផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមដល់ឃ្មុំ និងមេអំបៅ។ ស្លឹកឈើដែលជ្រុះក្លាយជាអាហារសម្រាប់សត្វល្អិតតូចៗរាប់មិនអស់ ដែលជួយធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិ។ សូម្បីតែពេលដើមឈើចាស់ ឬងាប់ទៅតាមធម្មជាតិ ក៏វានៅតែបន្តទ្រទ្រង់ជីវិត ដោយផ្តល់ជាជម្រក និងសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់ជីវិតជំនាន់ក្រោយៗទៀត។
ហេតុដូច្នេះហើយ ព្រៃឈើដែលមានសុខភាពល្អ គឺជាឃ្លាំងផ្ទុកជីវៈចម្រុះដ៏សម្បូរបែបបំផុតមួយនៅលើភពផែនដី។
នៅពេលព្រៃឈើត្រូវបានការពារ សត្វព្រៃនឹងលូតលាស់សាយភាយ។ សត្វជួយលំអងផ្កាកើនឡើង។ គ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិត្រូវបានជញ្ជូននិងដុះដាលតាមធម្មជាតិ។ សត្វស៊ីសាច់ជាអាហារ ជួយរក្សាតុល្យភាពអេកូឡូស៊ី។ ប្រភពទឹកនិងទន្លេមានសុខភាពល្អជាងមុន ព្រោះព្រៃឈើជួយរក្សាលំនឹងដី។ កសិករទទួលបានផលប្រយោជន៍ ពីព្រោះឃ្មុំ មេអំបៅ បក្សី និងសត្វល្អិតដែលមានប្រយោជន៍ ជួយដល់ការបង្កើតផលដំណាំ។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ធម្មជាតិបន្តដំណើរការដោយមិនទាមទារកម្រៃ ហើយបំរើមនុស្សជាតិយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
ប៉ុន្តែនៅពេលដើមឈើបាត់បង់ ជីវៈចម្រុះក៏ចាប់ផ្តើមរលាយបាត់ទៅជាមួយវាដែរ។
ការបាត់បង់ព្រៃឈើ មានន័យថាជាការបាត់បង់ជម្រក។ សត្វទាំងឡាយត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីផ្ទះសម្បែង ឬត្រូវស្លាប់។ សត្វជួយលំអងផ្កាថយចុះ។ សារពាង្គកាយក្នុងដីរលាយហិនហោច។ ខ្សែចង្វាក់អាហារត្រូវបានរំខាន។ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីចុះខ្សោយ និងមិនសូវមានសមត្ថភាពស្តារឡើងវិញពីគ្រោះរាំងស្ងួត ទឹកជំនន់ ភ្លើងឆេះព្រៃ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ផលវិបាកទាំងនេះ ចុងក្រោយនឹងធ្លាក់មកលើមនុស្ស។ ការថយចុះនៃជីវៈចម្រុះ អាចនាំឱ្យទិន្នផលកសិកម្មធ្លាក់ចុះ ផលនេសាទថយចុះ គុណភាពទឹកកាន់តែអន់ថយ ការផ្ទុះឡើងនៃសត្វល្អិតចង្រៃកាន់តែច្រើន និងងាយរងគ្រោះខ្លាំងជាងមុនដោយសារគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ។ ដូច្នេះ ការការពារជីវៈចម្រុះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការសង្គ្រោះសត្វព្រៃនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការការពារសុខុមាលភាពរបស់មនុស្សជាតិផ្ទាល់តែម្តង។
ប្រទេសកម្ពុជា ទទួលបាននូវពរជ័យពីធម្មជាតិ ជាមួយនឹងទ្រព្យសម្បត្តិធម្មជាតិដ៏អស្ចារ្យ។ ព្រៃស្រោង ព្រៃល្បោះ ព្រៃលិចទឹក ព្រៃកោងកាង តំបន់ភ្នំ តំបន់ដីសើម ទន្លេ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីឆ្នេរសមុទ្ររបស់យើង បានទ្រទ្រង់ដល់រុក្ខជាតិ និងសត្វដ៏សម្បូរបែប ដែលរកមិនបាននៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោក។ បេតិកភណ្ឌធម្មជាតិនេះ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិជាតិផង និងជាការទទួលខុសត្រូវកម្រិតសកលផង។
ដើមឈើគ្រប់ដើមដែលបានដាំ រួមចំណែកដល់ការស្តារជីវៈចម្រុះឡើងវិញ។ ព្រៃឈើគ្រប់កន្លែងដែលត្រូវបានការពារ ផ្តល់ឱកាសឱ្យសត្វព្រៃបានរស់រានមានជីវិត។ ព្រៃកោងកាងគ្រប់ដើមដែលបានស្តារឡើងវិញ ជួយពង្រឹងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីតំបន់ឆ្នេរ។ តំបន់ឆ្នេរទន្លេគ្រប់កន្លែងដែលបានដាំដើមឈើឡើងវិញ បង្កើតជាជម្រកថ្មីសម្រាប់បក្សី ត្រី និងសត្វជាច្រើនប្រភេទទៀតរាប់មិនអស់។
ការទទួលខុសត្រូវនេះ គឺជារបស់យើងទាំងអស់គ្នា៖
• ការពារព្រៃឈើពីការកាប់បំផ្លាញខុសច្បាប់
• បង្ការភ្លើងឆេះព្រៃ
• ដាំប្រភេទដើមឈើក្នុងស្រុក
• ការពារសត្វព្រៃ និងជម្រករបស់ពួកវា
• អប់រំកូនចៅយើងឱ្យចេះស្រឡាញ់ និងដឹងគុណតម្លៃនៃធម្មជាតិ
• គាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សរបស់សហគមន៍។
ពេលយើងដាំដើមឈើមួយដើម យើងមិនមែនដាំវាសម្រាប់តែខ្លួនយើងនោះទេ។
យើងកំពុងដាំជម្រកសម្រាប់បក្សី
យើងកំពុងដាំផ្កាសម្រាប់ហ្វូងឃ្មុំ
យើងកំពុងដាំចំណីសម្រាប់សត្វព្រៃ
យើងកំពុងដាំជីវិតសម្រាប់ដី
យើងកំពុងដាំក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។
ជីវៈចម្រុះ គឺជាគោលនយោបាយធានារ៉ាប់រងដ៏អស្ចារ្យបំផុតរបស់ធម្មជាតិ។ ជីវិតកាន់តែមានភាពសម្បូរបែប បរិស្ថានរបស់យើងក៏កាន់តែរឹងមាំ និងមានភាពធន់ខ្លាំងឡើង។
អនាគតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា មិនមែនពឹងផ្អែកតែលើផ្លូវថ្នល់ដែលយើងសាងសង់ ឬទីក្រុងដែលយើងអភិវឌ្ឍនោះទេ ប៉ុន្តែក៏ពឹងផ្អែកលើព្រៃឈើដែលយើងថែរក្សា និងសត្វមានជីវិតទាំងឡាយដែលរស់នៅលើទឹកដីនេះជាមួយយើងផងដែរ។
ដើមឈើដែលមានសុខភាពល្អមួយដើម ទ្រទ្រង់ជីវិតរាប់មិនអស់។
ព្រៃឈើដែលមានសុខភាពល្អ ជួយទ្រទ្រង់ជាតិទាំងមូល។
ចូរយើងបន្តដាំដើមឈើ ការពារព្រៃឈើ និងអភិរក្សជីវៈចម្រុះ មិនមែនគ្រាន់តែដោយសារធម្មជាតិត្រូវការយើងនោះទេ ប៉ុន្តែពីព្រោះអនាគតរបស់យើង គឺពឹងផ្អែកលើសុខភាពនៃគ្រប់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដែលចាត់ទុកកម្ពុជាជាផ្ទះរបស់ពួកគេ។
នៅពេលដើមឈើលូតលាស់ស្រស់បំព្រង ជីវៈចម្រុះក៏រីកដុះដាល ហើយនៅពេលជីវៈចម្រុះរីកដុះដាល មនុស្សជាតិក៏នឹងរីកចម្រើនរុងរឿងទៅទន្ទឹមគ្នានោះដែរ។
JULY 7, 2026 – ( and )
Trees: The Foundation of Biodiversity and Life
A single tree may appear to stand alone.
But in reality, it never does.
Within its branches, beneath its roots, on its bark, among its leaves, and in the soil surrounding it lives an extraordinary community of life. Birds build their nests. Bees gather nectar. Butterflies pollinate flowers. Monkeys find food and shelter. Insects, fungi, earthworms, and countless microorganisms work quietly beneath the ground. Even plants depend upon one another, forming an invisible network that supports life.
This remarkable web of life is known as biodiversity.
Biodiversity is not simply a collection of different plants and animals. It is the living system that keeps nature healthy and keeps humanity alive. Every species, whether large or small, has a role to play. When biodiversity is healthy, ecosystems remain productive, forests become resilient, rivers stay clean, crops are pollinated, pests are naturally controlled, and the balance of nature is maintained.
Trees are the foundation of this living network.
A mature tree is more than wood and leaves. It is a home, a nursery, a food source, and a sanctuary for hundreds, sometimes thousands, of living organisms. Birds nest among its branches. Fruit feeds mammals and insects. Flowers nourish bees and butterflies. Fallen leaves become food for countless organisms that enrich the soil. Even when a tree grows old or dies naturally, it continues supporting life by providing shelter and nutrients for new generations.
Healthy forests are therefore among the richest reservoirs of biodiversity on Earth.
When forests are protected, wildlife thrives. Pollinators multiply. Seeds are dispersed naturally. Predators help maintain ecological balance. Rivers remain healthier because forests stabilize the land. Farmers benefit because bees, butterflies, birds, and beneficial insects contribute to crop production. Nature’s economy continues to function without payment, quietly serving humanity every day.
But when trees disappear, biodiversity begins to disappear with them.
The loss of forests means the loss of habitat. Animals are forced to leave their homes or perish. Pollinators decline. Soil organisms diminish. Food chains are disrupted. Ecosystems become weaker and less able to recover from droughts, floods, fires, and climate change.
The consequences ultimately reach people. Reduced biodiversity can lead to lower agricultural productivity, declining fisheries, poorer water quality, increased pest outbreaks, and greater vulnerability to natural disasters. Protecting biodiversity is therefore not only about saving wildlife—it is about protecting human well-being.
Cambodia is blessed with extraordinary natural wealth. Our evergreen forests, deciduous forests, flooded forests, mangrove forests, mountains, wetlands, rivers, and coastal ecosystems support an incredible diversity of plants and animals found nowhere else on Earth. This natural heritage is both a national treasure and a global responsibility.
Every tree planted contributes to restoring biodiversity. Every forest protected gives wildlife another chance to survive. Every mangrove restored strengthens coastal ecosystems. Every riverbank replanted creates new habitats for birds, fish, and countless other species.
The responsibility belongs to all of us.
Protect forests from illegal logging.
Prevent forest fires.
Plant native tree species.
Protect wildlife and their habitats.
Teach our children to appreciate nature.
Support community conservation efforts.
When we plant a tree, we are not planting it for ourselves alone.
We are planting a home for birds.
We are planting flowers for bees.
We are planting food for wildlife.
We are planting life for the soil.
We are planting hope for future generations.
Biodiversity is nature’s greatest insurance policy. The richer the diversity of life, the stronger and more resilient our environment becomes.
The future of Cambodia depends not only on the roads we build or the cities we develop, but also on the forests we preserve and the living creatures that share this land with us.
A healthy tree supports countless forms of life.
A healthy forest sustains an entire nation.
Let us continue planting trees, protecting forests, and conserving biodiversity—not simply because nature needs us, but because our future depends on the health of every living thing that calls Cambodia home.
For when trees flourish, biodiversity flourishes.
And when biodiversity flourishes, humanity flourishes alongside it.
, , , , , , , , ,
