21/02/2026
දැකල තියෙනවද මස්ම විතරක් කන අයට කේන්ති යනව වැඩී...
මේ දවස්වල පෝසන වේදී මහත්තයෙක් ලස්සනට හිනා වෙවී බොරු කියනවා. දත්ත නැති, ඔප්පු කරන්න බැරි, හිතලු වෙද නළාවට මුවා වෙලා ලස්සනට කියනවා.
අපේ කොළ කන හරක් ටික, අණේ සර් තෑන්කූ. හරි වටිනවා කියනවා.
ඔබේ මොලය ට අවශ්ය මස් ද ?
එළවලු ද
කොළම කෑවොත්
මොළය වඩා හොඳ වෙනවද ?
පට්ට පල් කෙබර වලට අහු වෙන්න කලින් මේ ලිපිය කියවන්න.
ආහාර පිළිබඳ මතවාද Ideologies පසෙකලා, අපි හුදෙක් ජෛව රසායනික කරුණු දෙස බලමු.
ලෝකය අද වන විට අපි විශාදය (depression), කාංසාව (anxiety) සහ පරිවෘත්තීය රෝග (metabolic diseases) පිළිබඳ දැවැන්ත අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටිනව. ලංකාවෙන් තුනෙන් එකක් මානසික අසනීප වලින් පෙලෙනවා.
ශාක මත පමණක් පදනම් වූ ආහාර වේලක් සඳහා වන ප්රධාන ප්රවණතාවය මෙහි වැදගත්ම සාධකයක් බව බලධාරීන් නොසලකා හරිනවා:
එනම්, ඔබේ මොළය යනු නිසි ලෙස ක්රියාත්මක වීමට ඉහළ ශක්තියක් සහ නිශ්චිත, ඉහළ ජෛව උපයෝගීතාවයකින් (bioavailability) යුත් අමුද්රව්ය අවශ්ය වන, මේදයෙන් පොහොසත් අවයවයකි.
දැඩි නිර්මාංශ ආහාර වේලක් (strict vegan diet), පෝෂ්ය පදාර්ථ බහුල, මස් සහිත LCHF ක්රමයක් සමඟ සංසන්දනය කිරීමේදී, දරුණු මානසික සහ පරිවෘත්තීය තත්ත්වයන් සඳහා සායනික වාසිය පැහැදිලිවම මස් මත පදනම් වූ ආහාර වේලකට හිමිවේ.
ඒ සඳහා හේතු මෙන්න:
🥩 1. නිර්මාංශ ආහාරවල ඇති පෝෂණ ඌනතා (The Nutrient Deficit in Veganism)
අවශ්ය අමුද්රව්ය නොමැතිව මොළයට ස්නායු සම්ප්රේෂක (neurotransmitters) ගොඩනැගිය නොහැක. දැඩි නිර්මාංශ ආහාර වේලක ස්වභාවිකව පවතින විටමින් B12 කිසිසේත් අඩංගු නොවේ - මෙය ස්නායු ක්රියාකාරිත්වයට සහ ස්නායුක හානි වළක්වා ගැනීමට අත්යවශ්යම පෝෂකයකි. ශාකවල යකඩ සහ සින්ක් අඩංගු වුවද, ඒවා "non-heme" කාණ්ඩයට අයත් වන අතර, මිනිස් බඩවැලේදී ඒවා අවශෝෂණය වීම වළක්වන phytic acid සහ oxalates වැනි ප්රති-පෝෂක (antinutrients) සමඟ ඒවා බැඳී පවතී.
🥩 2. මොළයේ ශක්තිය සහ ස්නායු සම්ප්රේෂක (Brain Energy Rescue & Neurotransmitters)
භින්නෝන්මාදය (schizophrenia) සහ ඇල්සයිමර් (Alzheimer's) වැනි දරුණු තත්ත්වයන් වර්තමානයේ මොළයට ග්ලූකෝස් ඵලදායී ලෙස භාවිතා කිරීමට නොහැකි වීමේ පරිවෘත්තීය ආබාධ ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. කාබෝහයිඩ්රේට් ඉවත් කර උසස් තත්ත්වයේ මස් සහ සත්ව මේද සඳහා ප්රමුඛත්වය දීමෙන් ශරීරය කීටෝන් (ketones) නිපදවයි. මෙම ඉහළ කාර්යක්ෂම විකල්ප ඉන්ධන මොළයට ගොස්, දුර්වල වී ඇති මොළයේ කොටස් "අවදි කරවන" අතර GABA සහ glutamate වැනි තීරණාත්මක ස්නායු සම්ප්රේෂක සමතුලිත කරයි.
🥩 3. දියවැඩියා-විශාද අක්ෂය (The Diabetes-Depression Axis)
දියවැඩියාව සහ විශාදය යනු එකම පරිවෘත්තීය කාසියක දෙපැත්තයි. නිදන්ගත අධි රුධිර සීනි සහ ඉහළ ඉන්සියුලින් මට්ටම (hyperinsulinemia) මගින් ශරීරය පුරා ඇති කරන ප්රදාහය (inflammation), මොළයට ඇතුළු වී ස්නායුක ප්රදාහයක් (neuroinflammation) බවට පත්වේ - මෙය සායනික විශාදයේ ප්රධාන රෝග කාරකයකි. මස් බහුල, අඩු කාබෝහයිඩ්රේට් ආහාර රටාවක් මගින් ඉන්සියුලින් මට්ටම පහත දමා මෙම ප්රදාහය නැවැත්විය හැක.
ඔබට මනස සුවපත් කිරීමට අවශ්ය නම්, ඔබ පළමුව ඔබේ පරිවෘත්තීය ක්රියාවලිය (metabolism) සුවපත් කළ යුතුය. සත්ව ප්රෝටීනවල ඇති අසමසම පෝෂණ ඝනත්වයට සහ පරිවෘත්තීය ස්ථායිතාවයට අප ප්රමුඛත්වය දිය යුත්තේ මේ නිසාය.
එසේම why vegans have a small brain කියල පොතක්ම ලියල තියෙනවා. හොයාගෙන කියවන්න.
☢️ මම වසර දොළහක් මානසික සෞඛ්ය වෛද්යවරයකු ලෙස සේවය කර ඇත්තෙමි. මගේ රෝගීන් අතර ඩිමෙන්ශියා ඩිප්රෙශන් සිසොප්රීනියා වැනි උග්ර මානසික රෝග තිබූ අය ආහාරයේ කාබෝහය්ඩ්රේට අඩු කර මේදය සහ ප්රෝටීන සමග ඉන්ටමිටන්ට් ෆාස්ටිං ව්යායාම එක් කල විට බෙහෙත් වලට වඩා සායනිකව ඔවුන් ඉතා හොඳ මට්ටමකට පත්වූ බවත්. ඔවුන් ඒ හත්වය දිගු කාලයක් පවත්වා ගත් බවත් අත් දැක ඇත්තෙමි.
📚 සායනික සාක්ෂි (THE CLINICAL EVIDENCE):
දත්ත අවශ්ය අය සඳහා, මස් අනුභවයෙන් වැළකී සිටීම සහ දුර්වල මානසික සෞඛ්යය අතර ඇති සම්බන්ධය පිළිබඳව පරිවෘත්තීය මනෝවිද්යාව (metabolic psychiatry) සහ මහා පරිමාණ ජනගහන අධ්යයනයන් ඉතා පැහැදිලිව කරුණු දක්වා ඇත:
Dobersek et al. (2021) - Critical Reviews in Food Science and Nutrition: මස් අනුභවයෙන් වළකින පුද්ගලයින්ට විශාදය, කාංසාව සහ තමන්ටම හානි කර ගැනීමේ (self-harm) සැලකිය යුතු ඉහළ අවදානමක් ඇති බව මෙම දැවැන්ත විශ්ලේෂණයෙන් පැහැදිලි, ස්ථාවර සාක්ෂි සොයා ගන්නා ලදී. අධ්යයනය වඩාත් දැඩි වූ තරමට, මස් අනුභවය සහ වඩා හොඳ මානසික සෞඛ්යය අතර සම්බන්ධතාවය ශක්තිමත් බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කළහ.
Matta et al. (2018) - Nutrients: ප්රංශ ජාතිකයින් 90,000 කට අධික සංඛ්යාවක් යොදාගෙන සිදු කළ දැවැන්ත අධ්යයනයකින් හෙළි වූයේ මස් අනුභවයෙන් වැළකී සිටි පුද්ගලයින් තුළ (28.4%), නිතිපතා මස් අනුභව කරන්නන්ට (16.2%) වඩා විශාදයේ රෝග ලක්ෂණ සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.
Iguacel et al. (2021) - Clinical Nutrition: නිර්මාංශිකයින්ට (vegans and vegetarians) සියලු දේ අනුභව කරන අයට (omnivores) වඩා විශාදය වැළඳීමේ සැලකිය යුතු වැඩි අවදානමක් ඇති බව (Odds Ratio of 2.14) අධ්යයන කිහිපයකින් නිගමනය විය.
ජනප්රිය ප්රවණතාවලට ඔබේ මොළයේ රසායනික ක්රියාවලියට හානි කිරීමට ඉඩ නොදෙන්න. සැබෑ, පෝෂ්ය පදාර්ථ වලින් බහුල මස් මාලු බිත්තර බටර් ආහාර අනුභව කරන්න.
ඔබේ මොළය ආරක්ෂා කරගන්න.
Dr Janaka Wannaku
