20/10/2025
"Kur t'më shihni se jam tretur, mos pandehni se kam vdekur; jam i gjall' e jam ndë jetë jam në dritët të vërtetë"
20 tetori 2025, është përvjetori i 125, i kalimit nga jeta, i bektashiut të madh, poetit kombëtar Naim Frashëri. Personaliteti i këtij atdhetari, gjuhëtari, euroditi e personaliteti të rrallë, kontributi i tij si atdhetar, kujtohet dhe do të kujtohet vazhdimisht në të gjithë hapësirat mbarëshqiptare.
Naim bej Frashëri, i njohur më së shumti si Naim Frashëri, lindi më 25 maj 1846 dhe ndërroi jetë në Stamboll, 20 tetor 1900. Ai ka qenë dhe mbetet poet dhe shkrimtar i madh shqiptar, një nga përfaqësuesit më të shquar të Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe figura qendrore e letërsisë së Rilindjes, njëkohësisht, poeti i madh i Bektashinjve. Ai është shkrimtar më përfaqësues i mistikës islame në gjuhën shqipe përkatësisht me veprat “Fletore e Bektashinjet” dhe “Qerbelaja”, si veprat e para të bektashizmit shqiptar”. Për së gjalli, ai u pagëzua “apostull i shqiptarizmës” dhe “bilbil i gjuhës shqipe”. Vepra poetike e Naimit vuri bazat e letërsisë kombëtare dhe luajti rol të rëndësishëm në zgjimin e vetëdijes atdhetare. Naimi i këndoi mallit e dashurisë për atdhe, krenarisë kombëtare dhe të kaluarës së lavdishme të shqiptarëve.
Ai ishte biri i Halit beut (1797-1859) dhe Emine Hanëmit (1814-1861). Nga i ati ishin pasardhës fisnikësh e timarlinjsh me prejardhje nga Berati që më vonë, u njohën si Dulellarët, ndërsa familja e së ëmës qenë pinjoj të Iljaz bej Mirahorit. Në vendlindje, Naimi bëri mësimet fillore dhe nisi të mësonte turqishten osmane, arabishten dhe persishten, në teqenë e njohur të Frashërit, si myhib bektashi. Pas vdekjes së prindërve, me drejtimin e vëllait të madh, Abdylit që ishte bërë zot shtëpie, më 1865 familja u shpërngul në Janinë, ku bashkë me vëllanë më të vogël Samiun, mbaroi gjimnazin grek “Zosimea” në vitin 1869. Në “Zosimea”, mori një kulturë të gjërë për kohën, u njoh me kulturat klasike, mësoi gjuhën greke dhe gjuhën frënge. Atje ra në kontakt me idetë e iluminizmit frëng dhe veprat e Rusoit e Volterit. Në vitin 1871, Naimi shkoi në Stamboll, ku qëndroi vetëm tetë muaj, sepse dhembja e kraharorit e detyroi të kthehej në Janinë. Në vitet 1874-1876 punoi si drejtor dogane në Sarandë. Sëmundja e kraharorit dhe dhembjet në gjunjtë nga reumatizma, e shtrënguan të largohej nga Saranda dhe shkoi për kurim gjashtë muaj në banjat e Badenit në Perandorinë Austro-Hungareze. Në vitin 1878, punoi tetë muaj si drejtor të dhjetash (ashari mydiri) në Berat. Në vitin 1882, u vendos përfundimisht në Stamboll, ku punoi në fillim në detyrën e anëtarit e pastaj, të Kryetarit të Komisionit të Inspektimit dhe, më pas, Kontrollit dhe të Kryetarit të Këshillit të Lartë të Arsimit dhe të Zëvendësministrit të Arsimit. Më 14 gusht të vitit 1882, nënshkroi lejen për botimin e “Gramatikës së Kristoforidhit’. Pas arrestimit të Abdylit në Janinë, në fund të prillit 1881, nisi të luajë një rol të rëndësishëm në veprimtarinë kombëtare të shqiptarëve të atjeshëm. Ai mori pjesë në punën e Komitetit qendror për mbrojtjen e të drejtave të kombësisë shqiptare dhe të “Shoqërisë së të shtypurit shkronja shqip”.
Në vitin 1884 nisi botimin revista shqiptare ”Drita”, me redaktor Petro Poga (dhe më vonë Pandeli Sotiri), ndërsa Naim Frashëri, ishte redaktor i fshehtë pasi që në atë kohë shqiptarët muslimanë nuk lejoheshin të shkruanin shqip nga autoritetet osmane. Autoritetet osmane ndalonin shkrimin e shqipes, si rrjedhojë veprat publikoheshin jashtë shtetit dhe Frashëri përdorte inicialet N.H.F. Në një letër të vitit 1887, Naim Frashëri shprehte mendimet e tij mbi gjendjen e Perandorisë Osmane në atë kohë. Sipas tij, zgjidhja më e mirë për të ardhmen e shqiptarëve, ishte bashkimii i Shqipërisë me Austro-Hungarinë. Ndërroi jetë më 20 tetor 1900.
Eshtrat e Naimit, shteti shqiptar i solli në Shqipëri në kuadrin e 25 vjetorit të shpalljes së Pavarësisë, më 2 qershor 1937. Ishte ditë e mërkurë, ora 15.30, kur mbërriti arkivoli me vija kuq e zi me eshtrat e Naimit. Shefki Shatku, nënkolonel, Komandant i Përgjithshëm i Xhandarmërisë, që i solli eshtrat nga Stambolli, ia dorëzoi arkivolin me eshtrat e Naimit kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Abedin Nepravishtës. I përcjellur nga autoritetet, populli dhe Eshref Frashëri nga trungu i Dulellarëve, arkivoli me eshtrat e Naim Frashërit u vendos në teqen bektashiane (Qendra Botërore e Bektashizmit në Tiranë).
