29/11/2018
ကယားေျမရဲ႕ သုေတသနမ်ားစြာထဲမွ
#ကယားဖားစည္ႏွင့္ေငြေတာင္ျပည္
(ဖားစည္ ပထမပိုင္း)
written by- Khine Pyae Sone
ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ရွိေသာ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဆိုင္ရာ ေလ့လာမႈမ်ားစြာထဲတြင္ ကယားေျမမွ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဆိုင္ရာ ေလ့လာမႈမွာ လြန္စြာနည္းပါးေနေသးသည္။
ကၽြန္ေတာ္ကိုယ္တိုင္ 2013-14 ကယားကို စေရာက္ဖူးမွ ဤေဒသတြင္ ေရွးေဟာင္း sitesမ်ားစြာရွိေၾကာင္း သိရွိခဲ့ရသည္။
ခရီးသြားဝါသနာပါတာရယ္ သုေတသနလုပ္တဲ့ reviewေတြကို ျပန္ေရးရင္း ဆရာမႀကီး အဲလစ္ဇဘတ္မိုး အဆက္အသြယ္ျဖင့္ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံ uppsala တကၠသိုလ္မွ ပါေမာကၡဆရာမ အန္နာႏွင့္ ဖားစည္သုေတသန လုပ္ရန္အတြက္ 2016 ခုႏွစ္တြင္ project တခု လက္ခံရရွိခဲ့သည္။
👉🏻ကၽြန္ေတာ္တို႔ projectရဲ႕အဓိက ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ ဖားစည္သြန္းလုပ္တဲ့ ေနရာကို အဓိကရွာေဖြရန္ျဖစ္ၿပီး၊ ဖားစည္ကို ကယားေျမတြင္ သြန္းလုပ္ခဲ့ေၾကာင္း သက္ေသထူရန္ ျဖစ္သည္။
ဖားစည္ကို ေရွးယခင္က အေရွ႕ေတာင္ အာရွႏိုင္ငံေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားတြင္ အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ ကယားေျမတြင္ ဖားစည္ကိုအိမ္သစ္တက္ပြဲ၊ ေက့ထိုးဘိုပြဲ၊ ေကာက္သစ္စားပြဲ၊ မဂၤလာရွိေသာ ပြဲေတာ္မ်ားတြင္ တီးခတ္ေလ့ရွိသည္။
ဖားစည္ ၂မ်ိဳးရွိသည္။ မဂၤလာဖားစည္ႏွင့္ အမဂၤလာဖားစည္ ဟူ၍ ျဖစ္ၿပီး အမဂၤလာဖားစည္ကို အသုဘအခမ္းအနားတြင္ တီးခတ္ေလ့ရွိသည္။ ယေန႔ အခ်ိန္တြင္ ေပ်ာက္ကြယ္သြားၿပီ ျဖစ္သည္။
🌹ကယားဖားစည္ သမိုင္းအက်ဥ္း
ကယားတိုင္းရင္းသား တို႔သည္ ဖားစည္ကို မြန္ဂိုလီးယား ကုန္းျမင့္မွဆင္းသက္လာစည္က တပါထဲ ယူလာခဲ့ေသာ ပစၥည္းဟု ယူဆၾကသည္။ ကလူေခၚဖားစည္ကို အသံုးျပဳရန္မွာ လူစုေခၚရန္ ျဖစ္ေစ အေရးေပၚကိစၥ ေပၚေပါက္လာသည္ျဖစ္ေစ စစ္ခ်ီတက္ ရာတြင္ျဖစ္ေစ ပြဲလမ္းသဘင္ က်င္းပရာတြင္ ျဖစ္ေစ ဖားစည္ကို အသံုးျပဳၾကသည္။ ဖားစည္ကို တည္း၍ ေတးသံအစံုအလင္ျဖင့္ ညလံုးေပါက္ ညီညာစြာ သီဆိုကခုန္ေလ့ရွိသည္။ မတီးခတ္မွီ ေခါင္ရည္ျဖင့္ ပတ္ျဖန္းေလ့ရွိသည္။
🌼ကယားဖားစည္ တြင္ပါဝင္ေသာ အရာမ်ား
ေငြ၊သံ၊ေၾကး၊သံ၊ေရႊပါဝင္ေသာ ပဥၥေလာဟာသတၱဳငါးမ်ိဳးျဖင့္ သြန္းလုပ္ရပါသည္။မ်က္ႏွာျပင္အလယ္တြင္ ခ႐ု႐ုပ္၊ငါး႐ုပ္ႏွင့္ ေနပံုသ႑ာန္မ်ား ႐ွိၾကသည္။မ်က္ႏွာစာေလးဖက္တြင္ ဖားတစ္ေကာင္္၊ဖားႏွစ္ေကာင္၊ဖားသံုးေကာင္ဆင့္႐ွိတတ္သည္။နံေဘးတြင္ ဆင္ႏွင့္ ခ႐ု႐ုပ္တစ္ေကာင္၊ႏွစ္ေကာင္႐ွိတတ္သည္။
ဖားစည္ကို ကယားဘာသာျဖင့္ ကလူ ဟုေခၚသည္။ကယားလူမ်ဳိးတို႔၏ အိမ္တိုင္တြင္ ဖားစည္တစ္လံုးစီ ႐ွိၾကသည္။ထိုမဂၤလာဖားစည္ကုိ ေပ်ာ္ပြဲရႊင္ပြဲႏွင့္ အိမ္သစ္တက္ပြဲမ်ားတြင္ တီးေလ့႐ွိၾကသည္။
ကယားျပည္နယ္တြင္ဖားစည္ပြဲေတာ္ကို ဧၿပီလ၌ ႏွစ္စဥ္က်င္းပ၍ က်က္သေရမဂၤလာ ျပည့္စံုေစျခင္းငွာတီးၾကသည္။ေက့ထိုးဘိုး ပြဲေတာ္နဲ႔အတူ တြဲဖက္တီးခတ္ေလ့ ရွိသည္။ ကယားလူမ်ဳိးတို႔၏ အဆိုအရ ဖားစည္ ၇ မ်ဳိး႐ွိပါသည္။၎တို႔မွာ
(၁)ေကာ္နီယို
(၂)ကလူသီးလံု
(၃)ကလူဆထန္
(၄)ကလူမီးမိုး
(၅)ကလူသိုက္ေဖာ့
(၆)ကလူတုတ္ေဖာ့
(၇)ကလူလြမ္း စသည္တို႔ျဖစ္ၾကသည္။
🍀ကယားေျမတြင္ ယေန႔အခ်ိန္ထိ က်န္ရွိေနေသးေသာ
ဖားစည္ တည္ေနရာမ်ား
(၁) ယဥ္ေက်းမႈျပတိုက္ လြိဳင္ေကာ္
(၂)႐ိုမန္ကတ္သလစ္ဘုရားေက်ာင္း (ေဒါဥခူရပ္)
(၃)ကေယာေဒသ ေထခိုရြာ ျပတိုက္
(၄) စုေဆာင္းသူမ်ား ေနအိမ္
(data collection- Khine Pyae Sone)
🍀 ဖားစည္သြန္းလုပ္ရာ ေငြေတာင္ျပည္
ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဖားစည္သုေတသန အဖြဲ႕မ်ားသည္ ေငြေတာင္ျပည္( ယခု ဒီးေမာ့ဆိုၿမိဳ႕နယ္) ရွိရာသို႔၂၀၁၇ ခုႏွစ္ မတ္လတြင္ သုေတသန ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ပါးစပ္ရာဇဝင္အရသာ ဖားစည္သြန္းလုပ္တဲ့ ရြာဟု သိရွိရၿပီး ရပ္ကြက္လူႀကီး၊ ေရွးလူႀကီးမ်ားကို ေမးျမန္း၍ တဆင့္စကား တဆင့္နားျဖင့္ ေရွးအခါက ဖားစည္သြန္းလုပ္ရာ ေနရာကို ေတြ႕ရွိခဲ့သည္။
ေငြေတာင္ရပ္ ဦးေစာတူးတူ ေဒၚနန္းမူတို႔၏ ေနအိမ္ဝင္း အတြင္းတြင္ အိမ္သစ္ေဆာက္လုပ္ရန္ ေျမေနရာတူးခ်ိန္တြင္ ဖားစည္သြန္းရာတြင္ အသံုးျပဳသည့္ ေျမသားမိုမ်ား ေတြ႕႐ွိခဲ့သည္။
ယခင္က ဖားစည္ကို ကယားက သြန္းသည္ ကရင္၊ ရွမ္း စသျဖင့္ ေျပာဆိုၾကၿပီး မည္သည့္ေနရာသြန္းခဲ့သည္ကို အတိအက် မသိၾကေပ။ ယခု သုေတသနအေထာက္အထား မ်ားျဖင့္ ကယားေျမ ေငြေတာင္ျပည္တြင္ သြန္းခဲ့ေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္သည္။
🌻အေသးစိတ္ အခ်က္လက္မ်ားကို စာအုပ္တြင္ေရးသားပါမည္။
( data collection- Nan Kyi Kyi Khaing, Sein Win Tha Zin Min Htet& Khine Pyae
🍀ေငြေတာင္ဆည္ႀကီးနဲ႔နီးကပ္ေနေသာ ဖားစည္ သြန္းလုပ္ရာ ေငြေတာင္ျပည္သည္ ထူးျခားစိတ္ဝင္စားဖြယ္ ျဖစ္သည္။ ကယားေျမသည္ သဘာဝသယံဇာတ သတၱဳမ်ား ထြက္ေဖာ္သည့္ ေနရာျဖစ္သည့္အတြက္ ေျမသားမ်ားမွာ သတၱဳဓာတ္၊ႏူးညံ့ေသာ ေျမသားမ်ားစြာ ရွိသည္ဟုလယူဆႏိုင္သည္။
🍀ထို႔အတြက္ မိုလုပ္ရန္ ေျမသားမ်ား၊ ေရႊေငြေၾကးသံ စသည့္သတၱဳမ်ား အလြယ္တကူ ရရွိႏိုင္သည္ဟုလည္း ယူဆသည့္အတြက္ ဖားစည္ကို သြန္းလုပ္ရန္ ေငြေတာင္ျပည္သည္ ေရွးအခါက ဖားစည္ထုတ္လုပ္သည့္ အေကာင္းဆံုးေနရာျဖစ္သည္ဟု ယူဆရေပသည္။
က်န္ရွိေနေသးေသာ ေထခို ဖားစည္ အေၾကာင္းအရာ၊အေရွ႕ေတာင္အာရွမွ ဖားစည္မ်ားအေၾကာင္း ဆက္လက္ေရးသားပါမည္။
Data အကူညီေပးတဲ့ သိန္းေဇာ္၊ ေဆာ္ရယ္ နဲ႔ ကယားမွအမ်ိဳးမ်ား ေက်းဇူးအထူးတင္ပါသည္။
written by - Khine Pyae Sone
source from- our field research (2016-2017, 2018)
ကယားျပည္နယ္ မဂၢဇင္း ၂၀၁၃
Photo by U Sein Win
