23/07/2022
"ЁЛЫН АМ БУЮУ ОХИН ХӨТӨЛ" -ИЙН ДОМОГ
Өмнөговь аймгийн төв Даланзадгадаас баруун тийш 180 километр цувран үргэлжилсэн хэд хэдэн нуруунаас тогтох Баруунсайхан , Дундсайхан, Зүүнсайхан хэмээх 3 том нурууг Говь гурван сайхан уул хэмээнэ . Гурвансайхны нурууны хамгийн өндөр Зүүнсайхан уул бөгөөд далайн төвшнөөс дээш 2846 метр юм. Энэ ууланд алдарт Ёлын ам . Охин хөтөл бий байгалийн энэ үзэсгэлэнт тогтоц бүхий газартай холбоотой нутгийн ардын дунд яригдаж үлдсэн нэгэн гунигт домог байдгийг та бүхэндээ сонирхуулья.
ДОМОГ ЯРИА
Олон жилийн өмнө юм гэнээ. Оргүй худал цуурхлаас үүдэн орь залуу нэгэн сайхан эр орчлонгоос хальсан тухай энэ домогт өгүүлдэг.
Ямар хүний хэн ч байсан юм бэ? Янгирцагийн / Янгир өглөөний эртэд нарладаг цагийг ингэж нэрлэдэг юм./ хөтлөөр нутагладаг ядуу айлын нэгэн залуу янаг хайрын сэтгэлээ нутгийн нэгэн гоо үзэсгэлэнт бүсгүйд өгч хамтран суух болзоо тохирсон юм байжээ. Хөтлийн хөөрхөн бүсгүй нас бие гүйцэж ирэх үед нь хөлчүү архичин хүүдээ гэргий болгож авахаар хэзээнээс нууцхан санаархсан хэрцгий нэгэн баян... Харц хоёр залуугийн ханилан суух гэж буйг сонсоод амраг хосуудын амьдралыг буснуулах хорон муу санаа сэдэж гэнээ. Эрт урьдын цагт уугуул говь нутгийнхний дунд ЁЛ хэмээх уулын махчин шувуу өвлийн тэсгэм хүйтэнд хүн хүрэхийн аргагүй эгц цавчим хаданд үүрээ засаж 3 ширхэг өндөг гаргадаг гэж домог яриа байдаг юм. Тэр “ өндөгний нэг нь анч хурдан тайган нохой, нөгөө нь алмасан хурц сүх, гурав дахь нь 10 алд аргамж болдог. Ёроол нь огт харагдахгүй өндөр хадан дээр гарч ёлын үүрнээс тэр гурван зүйлийг авч чадсан хүний буян заяа их түүний санасан бүхэн биелэлээ олдог гэдэг байжээ. Тэрхүү домог яриаг өнөөх баян овжиноор ашиглаж арга заль хэрэглэн нэг өдөр хөвгүүнд ингэж хэлжээ.
Ах нь залуу насыг үзээгүй биш дээ. Айл гэр болох гэж байгаа та нарт чинь аяга шанаганаас эхлээд авдар сав, гэр бараа, ам тослох хэдэн арав таван мал гээд хэрэгтэй болгоныг хэлээд юу хийх вэ дээ. Дүү хүүгийнхээ амьдрал ахуй нь дүүрэн билэгтэй, түвшин жаргалтай болоосой гэсэндээ нэг арга зааж өгье. Өндөр уулын орой ажиглаад байхад.. өнөө маргаашгүй ЁЛ өндөглөх болсон шиг байна. Өвлийн ид хүйтэнд өндөглөдөг энэ шувууны үүрнээс нь өндгийг авч чадсан хүн хагартлаа баяжиж,нэг насаараа жаргадаг юм гэдэг шүү гэжээ..
Ядуу хүү тэр баяны ятгасан цаад учрыг нь ойлгоогүй ч гэсэн.
Баян хүний бааш их. Бартаг дарханы хог их гэдгийг бага балчир наснаасаа сайн мэдэх учир түүний үгэнд орсонгүй ээ. Үүнд эгдүүцсэн Баян аргаа өөрчлөхөөс аргагүй болж, “Хангай дэлхийн хишиг хүртэх заяагүй хар гуйлгачин чамаар ёлын өндгийг авчруулж байгаад БАЯЖИХ гэдгийг ёстой нэг үзүүлээд өгдөг хэрэг. Харин чамайг өндөг авчирч өгөхгүй юм бол хайран амины чинь хохь болгоно доо хөө гээд харгис хэрцгий авирлаж гэнээ. Хүүг хар гэрт хорьж, хэд хонуулаад нэгэн өдөр гэрийн ханын модонд барьж хүлээд... хадны уруу урт аргамжаар буулгаж явуулснаар яг ЁЛЫН үүрэнд хүрмэгц БАЯН эрийн тушаалаар яргачин баяны зараал, бараа бологсод нь барьсан аргамжаа алдсан хүн болж жүжиглэн сул тавин хаячихаад яваад өгчээ. Өвлийн тэсгэм хүйтэн жаварт өмгөөлж аврах хүнгүй хөөрхий муу хүү халил хадны ирмэг дээр гэрийн ханын модонд хүлээстэй хаашаа ч хөдөлж чадалгүй осгож орчлонгоос хальсан юм гэнэлээ..
Үнэнч хонгор хар хүүгээ хөөрхийлөлтэйгээр амь үрэгдсэнийг Хөтөлийн хөөрхөн бүсгүй сонсож уй гашуу, уйтгар гунигт автан хөхөө өвлийн хүйтэнд Ёл хадны наад энгэр өөд чиглэн явсаар ХӨТӨЛ дээр гарч ирээд хөлдөж осгосон гэж домог жаргадаг.
Түүнээс хойш ЁЛ ХАД, ОХИН ХӨТӨЛ нэр бий болжээ.
