31/07/2026
May mga araw na napapaisip ako kung gaano na pala kalayo ang narating ko. Hindi pa ito ang dulo ng pangarap ko. Alam kong napakalayo pa ng tatahakin ko. Pero sa tuwing lumilingon ako sa nakaraan, hindi ko mapigilang ngumiti.
Araw-araw kong binabalikan ang batang minsang nangarap lang. Ang batang maraming gustong gawin ngunit kulang ang pagkakataon. Ang batang natutong tiisin ang gutom, magkasya sa kakaunti, at matutong mangarap kahit hindi sigurado kung kailan matutupad ang mga iyon. Naaalala ko ang bawat pisong kailangang tipirin, bawat sentimong kailangang itabi dahil baka wala nang maipambili kinabukasan. Naaalala ko ang mga pagkakataong kailangan kong unahin ang pangangailangan kaysa sa gusto. Hindi madali ang buhay noon, pero doon ako natutong lumaban.
Ngayon, kapag tinitingnan ko ang sarili ko, hindi ko man masasabi na narating ko na ang lahat, masasabi kong malayo na ang narating ko. Hindi na ako ang batang kinakabahan kung may sapat bang pera para sa pagkain bukas. Hindi na ako ang batang kailangang pigilan ang sarili sa maliliit na bagay dahil walang kakayahan. Ngayon, may sapat na akong kinikita para sa araw-araw. Nabibili ko na ang kailangan ko nang hindi na kinakailangang magbilang ng bawat barya.
Hindi ito tungkol sa pagiging mayaman. Hindi ito tungkol sa pagpapakita ng kung ano ang mayroon ako. Ang tunay na kasiyahan ay ang maramdaman na hindi na ako alipin ng kakulangan. Ang tunay na tagumpay ay ang makita na ang mga dating panalangin ay bahagi na ngayon ng pang-araw-araw kong buhay.
Kaya mahalaga sa akin ang pagbabalik-tanaw. Hindi para manatili sa nakaraan, kundi para hindi makalimot. Hindi ko gustong kalimutan ang batang minsang umiyak sa gutom, nangarap sa katahimikan, at naniwalang darating din ang araw na magiging maayos ang lahat. Siya ang dahilan kung bakit hindi ako sumusuko hanggang ngayon.
Sa bawat tagumpay, ipinapaalala ko sa sarili ko na hindi ito nangyari nang isang iglap. Bawat pagod, bawat luha, bawat pagkabigo, bawat gabing puno ng pag-aalala—lahat ng iyon ang naging pundasyon ng buhay na mayroon ako ngayon. Kaya kung may isang bagay akong ipinagmamalaki, hindi iyon ang pera o ang mga bagay na kaya ko nang bilhin. Ang ipinagmamalaki ko ay ang katotohanang hindi ako sumuko.
At kahit malayo na ang narating ko, alam kong mas malayo pa ang aking pupuntahan. Hindi pa ito ang huling kabanata. Marami pa akong pangarap, marami pa akong taong gustong matulungan, marami pa akong bersyon ng sarili ko na gusto kong makilala.
Kaya sa bawat pagsikat ng araw, pipiliin kong magpatuloy. Pipiliin kong magsikap nang may pagpapakumbaba. Pipiliin kong huwag kalimutan kung saan ako nagsimula. Dahil ang pinakamagandang pakiramdam ay hindi ang makarating sa tuktok—kundi ang maalalang minsan kang nagsimula sa wala, at sa biyaya ng Diyos, sa tiyaga, at sa hindi pagsuko, unti-unti mong binuo ang buhay na minsan ay pinapangarap mo lamang.
Malayo na ako. Pero hindi pa ako tapos. At habang may pagkakataon, habang may lakas, habang may panibagong umaga, patuloy akong lalakad. Hindi para patunayan ang sarili sa iba, kundi para parangalan ang batang minsang naniwala na balang araw, magiging maayos din ang lahat.
At ngayon, masasabi ko sa batang iyon: “Salamat sa hindi mo pagsuko. Dahil sa’yo, narito na tayo. At ang pinakamagandang bahagi ng ating kuwento ay hindi ang layo ng ating narating—kundi ang katotohanang patuloy pa rin tayong nangangarap.”
