12/10/2026
ประวัติของพระธาตุและตำบลพระธาตุประชาชนส่วนใหญ่เป็นชาวไทย ภูเขาจำนวน ๖ หมู่บ้าน และอีก ๒ หมู่บ้าน เป็นชาวไทยพื้นราบ ชาวตำบลพระธาตุมีความแตกต่างกันทางด้านภาษาและวัฒนธรรม การแต่งกายแต่ประชาชนตำบลพระธาตุทุกคนมีความผสมกลมกลืนไม่มีความขัดแย้งกันโดยมีสิ่งหนึ่งที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจประชาชนในตำบลพระธาตุและตำบลใกล้เคียงให้เกิดความรักและความสามัคคีนั่นคือ “องค์พระธาตุ”
บ้านตีนธาตุ หมู่ที่ ๒ ได้ถูกสร้างขึ้นประมาณปีพ.ศ. 2472 ตามคำบอกเล่าของพ่อหลวงดี ต๊ะแปงปัน ผู้เคยร่วมก่อสร้างองค์พระธาตุ ท่านได้เล่าให้ฟังว่า ผู้ที่ริเริ่มก่อสร้างพระธาตุ คือ ครูบาแก้ว เป็นเจ้าอาวาสวัดสิทธาวาส ท่านได้เดินทางมาจากอำเภอบ้านโฮ้ง จังหวัดสำพูน โดยท่านได้จำลององค์พระธาตุมาจากพระธาตุหริภุญชัย จังหวัดลำพูน โดยในอำเภอแม่ระมาดได้สร้างไว้ 3 แห่ง ได้แก่ วัดสิทธาวาส (ตำบลแม่จะเรา )บ้านตีนธาตุ (ตำบลพระธาตุ) และบ้านขะเนจื้อ ( ตำบลขะเนจื้อ) พระธาตุทั้ง 3 แห่งมีความสวยงาม องค์พระธาตุบ้านตีนธาตุ ถูกสร้างขึ้นเพื่อครอบรอยพระพุทธบาทของพระพุทธเจ้า ภายในใจกลางธาตุจะบรรจุแก้ว แหวน เงินทองและของมีค่า ซึ่งเรียกว่า “ หัวใจธาตุ”
การก่อสร้างองค์พระธาตุบ้านตีนธาตุ ไม่มีหลักฐานที่ถูกบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษรมีเพียงคำบอกเล่าของพ่อหลวงดีหรือนายดี ต๊ะแปงปัน ผู้เฒ่าวัย 94 ปี ท่านเล่าให้ฟังว่าในอดีตองค์พระธาตุมีสีขาว ภายหลังจากการบูรณะได้มีการทาสีทอง ท่านได้เริ่มก่อสร้างองค์พระธาตุเมื่ออายุได้ 11 ปี ประมาณ พ.ศ. 2472 ตอนนั้นได้เข้าเรียนโรงเรียนวัด โดยพระครูบาแก้วได้เกณฑ์นักเรียนไปขนดินกี่(อิฐแดง) เพื่อใช้ในการก่อสร้างโดยขนมาจากบ้านสันป่าไร่ (ปัจจุบัน ตั้งอยู่หมู่ 5 ตำบลพระธาตุ พ่อหลวงดีเล่าด้วยความสนุกสนานว่า ทางขึ้นธาตุสมัยนั้น ไม่มีบันไดเหมือนปัจจุบัน เด็กและชาวบ้านบ้านตีนธาตุต่างช่วยกันขนดินกี่ขึ้นไปกอง ณ บริเวณที่จะสร้างองค์พระธาตุ เนื่องจากเป็นทางลาดชันเมื่อถึงเวลาลงพี่น้องชาวปะกาเกอะญอก็สไลด์ตัวลงมาเพื่อนๆพ่อหลวงดีเห็นก็ทำตามบ้างแต่แทนที่จะลงมาถึงอย่างปลอดภัยแต่กลับสไลด์ไปด้านข้างทำให้ค้างอยู่ที่กอไผ่ด้านข้างแทน องค์พระธาตุสร้างแล้วเสร็จเมื่อพ่อหลวงดีอายุได้ 12 ปี นั้นคือใช้เวลาก่อสร้างประมาณ 1 ปี พ่อหลวงดีเล่าว่าองค์พระธาตุ มีความศักดิ์สิทธิ์ยิ่งนัก สามารถดลบันดาลฟ้าฝนให้หมู่บ้านได้ เพราะทุกๆปีหลังจากมีการสรงน้ำพระธาตุ เสร็จภายในในวันนั้นจะมีฝนตกทุกครั้ง
