11/09/2026
Ý kiến người dân:
ĐƯỜNG VỪA MỞ, DỰ ÁN ĐÃ VÀO CỬA NHÀ
40 năm đợi với chờ
Đường anh vừa mở, em giờ mới sang
Em mang dự án về làng
Ao chuôm, đồng bãi mênh mang… ơ hờ.
Em vào phố, em be bờ
Phố phường sạch đẹp em vơ vào mình
Xương xẩu, xấu xí em khinh
Chỉnh trang đô thị, văn minh… kiểu gì?
Mấy câu thơ vui của bà con ngõ 467 Lĩnh Nam, nghe thì cứ tưởng chuyện trà đá đầu ngõ, chuyện các cụ ngồi phe phẩy quạt mo mà “bình” thế sự. Nhưng đọc kỹ lại thấy… cười không nổi. Bởi phía sau mấy chữ “ơ hờ”, “em vơ”, “em khinh” là một câu hỏi rất thật là cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị là cái gì, cho ai và theo cách nào?
Chuyện bắt đầu từ con đường Lĩnh Nam. Bà con nơi đây đã đợi con đường này không phải một sớm một chiều. Hơn 40 năm là một quãng thời gian đủ để một đứa trẻ sinh ra, đi học, lấy vợ, lấy chồng, sinh con, thậm chí con của nó lại tiếp tục hỏi: “Bao giờ đường mở hả bố?”
Đợi mãi, rồi đường cũng bắt đầu hiện ra. Bụi có. Máy móc ồn ào có. NGười dân nhường đất, nhường nhà có. Những căn nhà cũ sau cắt gọt được sửa sang, những căn nhà mới mọc lên. Người dân bắt đầu có cảm giác hân hoan hát bài ca hy vọng.
Hy vọng con đường mới sẽ mở ra một đời sống mới. đi lại thuận tiện hơn. nhà cửa, phố xá khang trang hơn. những ngõ xóm đã gắn bó hàng chục năm sẽ được kết nối với một đô thị văn minh hơn… Đặc biệt, với ngõ 467 Lĩnh Nam, câu chuyện về tuyến đường dài khoảng 2,7 km nối lên khu vực đê Nguyễn Khoái từng được bà con chờ đợi như một phần của bức tranh tương lai.
Ấy thế mà khi người ta còn đang hàng ngày phủi bụi trên vai, chưa kịp vui niềm vui “đường trong mơ” thì một câu chuyện khác xuất hiện. Dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị khu vực Vĩnh Hưng. Nghe cái tên thì đẹp. “Cải tạo” là đẹp. “Chỉnh trang” lại càng đẹp. “Đô thị” thì khỏi nói, nghe đã thấy có hàng cây, vỉa hè, ánh sáng, công viên và những người đi bộ mặc áo sơ mi trắng.
Nhưng bà con lại nhìn bản đồ rồi… gãi đầu. … Ủa?... Chỗ đang có nhà cửa, đường sá, dân cư ở ổn định, chỗ người ta đang sửa sang, xây dựng, chỉnh trang để đón đường mới… thì thấy có nguy cơ trở thành vùng được “chỉnh trang” mạnh nhất… Còn những khu vực ao chuôm, đồng bãi, những khoảng đất rộng hàng nghìn mét vuông, những nơi mà theo cách nghĩ thông thường mới là chỗ cần một cuộc “đại phẫu đô thị”, thì bà con lại chưa nhìn thấy một sự thay đổi tương xứng.
Thế là câu hỏi bật ra, rất dân dã: “Chỉnh trang kiểu gì mà chỗ đang đẹp, nhà mặt phố bao năm người dân tự chỉnh đẹp rồi th lạiì chỉnh, chỗ đang sai, xấu, hoang phí thì chưa thấy đến?” Câu hỏi ấy nghe hơi phũ. Nhưng đôi khi dân gian lại có một thứ tài năng rất lạ nói một câu mà cả hội thảo phải mất vài tháng mới diễn giải được.
Điều khiến người dân băn khoăn hơn cả có lẽ không chỉ nằm ở những tòa nhà cao tầng, những khu đô thị hay những nét vẽ trên bản đồ. Mà là cảm giác mình bị đứng ngoài câu chuyện về chính nơi mình đang sống.
Nếu đúng là như vậy thì đáng suy nghĩ. Bởi một đô thị văn minh không chỉ được đo bằng số tầng cao bao nhiêu, đường rộng bao nhiêu mét hay dự án có bao nhiêu tỷ đồng. Văn minh trước hết là cách người ta đối xử với những người đang sống ở đó.
Chủ trương “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” không phải một khẩu hiệu để treo trên tường cho đẹp. Nó là một nguyên tắc của quản trị.
Đặc biệt với những dự án tác động sâu đến đời sống dân cư, việc người dân được biết sớm, được giải thích rõ, được tham gia góp ý và được thấy những ý kiến hợp lý của mình được tiếp thu hay giải trình là điều hết sức quan trọng.
Còn chuyện doanh nghiệp, tất nhiên, doanh nghiệp đi tìm nơi có tiềm năng là chuyện bình thường. Một doanh nghiệp làm ăn thì phải tính toán. Đất nào đẹp. Vị trí nào tốt. Hạ tầng nào thuận lợi nhất. Đầu tư chỗ nào thì hiệu quả thu lợi nhiều nhất... Chẳng ai trách doanh nghiệp vì chuyện muốn kinh doanh có lợi nhuận.
Nhưng lợi ích doanh nghiệp và lợi ích cộng đồng phải gặp nhau ở một điểm gọi là quy hoạch tử tế. qua chung gian là chính quyền các cấp. Không thể cứ chỗ nào đã có đường, có dân, có hạ tầng, có cảnh quan đẹp, có khả năng sinh lời thì gọi là “chỉnh trang”, còn chỗ nào xấu xí, nhếch nhác, thiếu hạ tầng, cần đầu tư lớn thì để… thiên nhiên hoặc để dân tự chỉnh trang. Nếu thế thì người dân xin phép được đặt một câu hỏi rất thẳng “Thế hóa ra đô thị cũng biết chọn chỗ dễ để làm à?” Nếu đúng như vậy thì câu chuyện không còn là quy hoạch nữa. Nó đã trở thành câu chuyện về cách chúng ta nhìn một vùng đất. Nhìn nó là một cộng đồng đang sống, hay chỉ nhìn nó là một quỹ đất? Đó là hai cách nhìn hoàn toàn khác nhau.
Bà con Lĩnh Nam chờ đường hơn 40 năm.
Bốn mươi năm ấy không chỉ là thời gian.
Nó là tuổi trẻ của một thế hệ, là mái tóc bạc đi của một người cha, là những đứa trẻ lớn lên trong những con ngõ cũ, là bao nhiêu đám cưới, đám giỗ, bao nhiêu mùa mưa ngập, mùa hè bụi đỏ… Cho nên khi con đường cuối cùng cũng mở ra, người ta có quyền vui. Và cũng có quyền hỏi. Con đường này mở ra để người dân sống tốt hơn, hay mở ra để một cuộc chơi đất đai khác bắt đầu?
Câu trả lời không nên nằm trong những lời đồn. Càng không nên nằm trong những cuộc tranh cãi trên mạng. Nó phải nằm trong một quy hoạch minh bạch, một quy trình công khai và một cuộc đối thoại thực sự với người dân.
Để rồi sau này, nếu Vĩnh Hưng có những tòa nhà mới, những con đường mới, những khu đô thị mới, người dân có thể nói “Ừ, ngày xưa chúng tôi đã được hỏi. Chúng tôi đã được nghe. Chúng tôi đã được giải thích. Và chúng tôi biết vì sao quê mình lại thành ra thế này.” Đấy mới là chỉnh trang… Chứ nếu người dân sáng ngủ dậy thấy quê mình đã “chỉnh trang” xong mà không biết ai chỉnh, chỉnh cái gì, chỉnh để làm gì… thì có khi phải hỏi lại laf “Các bác chỉnh đô thị hay chỉnh… trí nhớ của dân?”
Câu hỏi ấy nghe hơi tếu. Nhưng sau tiếng cười là một nỗi xót xa rất thật. Bởi đô thị có thể xây lại. Đường có thể mở rộng. Nhà có thể đập đi xây mới. Nhưng niềm tin của người dân, một khi đã bị xây sai móng, thì sửa khó hơn rất nhiều.
Và có lẽ, trước khi đặt thêm một viên gạch cho một đô thị văn minh, điều cần đặt trước tiên chính là một câu hỏi rất cũ: “Bà con thấy thế nào?” Rồi hãy cùng nhau làm…. Thế mới là văn minh. theo dõi
