28/10/2026
https://www.facebook.com/share/p/18mF8QgyTp/ Vận động thế nào cho hiệu quả?
BS. Nguyễn Lân Hiếu
Vận động nhiều hơn thì mỡ máu thế nào? Đây là câu hỏi không chỉ bệnh nhân mà bản thân tôi cũng thắc mắc. Nhìn vào biểu đồ đi bộ của mình năm nào con số trung bình cũng tăng đều đặn vậy nhưng kết quả xét nghiệm cholesterol định kỳ chẳng thấy thay đổi bao nhiêu!
Đúng là hoạt động thể chất có tác động lên cholesterol, nhưng tương đối khiêm tốn. Tập đều đặn, nó chỉ làm tăng HDL (mỡ tốt) khoảng 10%, mà không làm thay đổi đáng kể LDL (mỡ xấu). Ngược lại, hiệu quả trên triglyceride thì ngoạn mục. Chỉ riêng tập luyện đã có thể giảm 25% triglyceride. Kết hợp với chế độ ăn phù hợp, thậm chí có thể giảm đến 50% triglyceride. Hiệu quả đo được sau khoảng ba tháng nỗ lực theo các nghiên cứu vừa công bố.
Tập luyện còn có những lợi ích quan trọng khác về tim mạch, đặc biệt là hạ huyết áp. Để có kết quả, mục tiêu là đốt càng nhiều calo càng tốt khi gắng sức (các hoạt động sức bền hiệu quả nhất). Không phải lúc nào cũng dễ, nhưng phải qua bước này bản thân tôi mới có cơ hội tránh phải dùng thuốc các bạn ạ.
Câu hỏi tiếp theo tập theo tần suất và cường độ thế nào hiệu quả nhất? Đây là câu hỏi quá khó vì phải tùy từng cơ địa, công việc hàng ngày cũng như hoàn cảnh gia đình... Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị trong 1 tuần có ít nhất 150 phút tập sức bền ở mức vừa phải (đi bộ, đạp xe...) hoặc tối thiểu 75 phút ở cường độ cao hơn có "toát mồ hôi" rõ (chạy bộ chẳng hạn). Đấy là lý tưởng, còn lời khuyên của tôi quan trọng nhất là đều đặn hàng ngày và định kỳ tập cường độ cao.
Có cần vượt ngưỡng này để hiệu quả hơn với cholesterol không? Theo các nghiên cứu đang tập "nặng" rồi lại cố thêm nữa sẽ không giúp hạ chỉ số cholesterol. Thực tế, lợi ích thấy rõ nhất về cholesterol là ở những người bắt đầu từ rất thấp, tức là những người ít vận động hoặc được tập luyện trở lại. Xét nghiệm mỡ máu giai đoạn bắt đầu tập 2-3 tháng là "thích" nhất vì thấy hiệu quả thay đổi rõ ràng cả trên cơ thể và xét nghiệm máu. Vậy nên nếu người không có triệu chứng đừng xét nghiệm liên tục lại buồn, 1 năm 1 lần thôi ạ.
Câu hỏi tiếp theo là tập vào giờ nào tốt nhất? Hãy tôn trọng nhịp sinh học của bạn! Một số người khỏe hơn vào buổi sáng nhưng ví dụ như tôi buổi tối lại là lúc thích hợp để tập luyện. Một nghiên cứu cho thấy tôn trọng "chronotype" của mình giúp giảm cholesterol tốt hơn. Các nhà nghiên cứu Anh và Pakistan yêu cầu 134 người tập hoạt động thể chất cường độ vừa phải trong 12 tuần. Một nửa tôn trọng giờ giấc ưa thích của họ. Nửa còn lại không tính đến chronotype. Kết quả, những người đồng pha với đồng hồ sinh học bên trong giảm LDL hiệu quả hơn (-0,137 g/L so với -0,076 g/L). Các thông số quan trọng khác cho sức khỏe tim mạch cũng cải thiện: huyết áp, đường huyết, giấc ngủ...
Những lưu ý nào trước khi xỏ giày thể thao? Rất nhiều người lo lắng khi tập có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Nguyên do chắc vì một số trường hợp đột tử khi chạy việt dã hay lúc đá bóng trong khi trước đó bình thường và tuổi đời còn khá trẻ.
Tôi thường chia làm 3 nhóm để giải thích căn cứ vào mức độ nguy cơ tim mạch của từng đối tượng. Nhóm nguy cơ thấp, nhóm nguy cơ cao và nhóm đã có bệnh tim mạch từ trước như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, đã can thiệp hay phẫu thuật tim mạch...
Trước hết phải hiểu yếu tố nguy cơ tim mạch là gì? Đó là những yếu tố mà nếu ta có thì tỷ lệ mắc bệnh tim mạch sẽ cao hơn người bình thường. Đó là: hút thuốc lá, nam giới, lớn tuổi, béo phì thừa cân, rối loạn mỡ máu, rối loạn dung nạp đường hay đái tháo đường thực sự, yếu tố di truyền, nghề nghiệp ít vận động...
Nếu bạn có ít hơn 2 yếu tố nguy cơ tim mạch, tôi thường khuyên có thể tập hoạt động thể chất tùy chọn, không cần phòng ngừa đặc biệt. Chỉ cần nhớ một điều đơn giản "Khi bắt đầu tập hay tập lại thể thao, ta tăng dần cường độ tập".
Nếu nguy cơ tim mạch cao là có từ 3 yếu tố trở lên, tôi thường chia sẻ "Hoàn toàn có thể tập hoạt động thể chất cường độ cao, với điều kiện được kiểm tra trước bằng các trắc nghiệm chuyên khoa". Test gắng sức điện tâm đồ có theo dõi huyết áp thường được tôi khuyến nghị cho việc hoạt động thể chất. Khó có thể đột tử hay nhồi máu cơ tim, đột quỵ... nếu bạn chỉ gắng sức dưới mức mình đã từng thực hiện trước sự theo dõi của bác sĩ.
Sau nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ: Hoạt động thể chất được khuyến nghị, thậm chí được kê như một loại thuốc thực sự, nhưng được giám sát bởi nhân viên y tế và điều chỉnh cho từng tình huống. Hiện nay máy gắng sức tim phổi (CPET) là một lựa chọn tối ưu để bắt đầu tập luyện trở lại sau các biến cố về sức khỏe, rất đáng tiếc hiện nay quá ít bệnh viện tại Việt Nam được trang bị phương tiện này.
6 quy tắc đơn giản cần ghi nhớ khi tập luyện
> Báo cho bác sĩ nếu có đau ở ngực hoặc khó thở bất thường xuất hiện khi gắng sức, cũng như tim đập nhanh hoặc khó chịu xuất hiện trong hoặc ngay sau khi tập.
> Khởi động trước buổi tập và dành thời gian hồi phục sau đó.
> Uống nước đều đặn trong khi hoạt động thể chất, cả khi tập luyện lẫn thi đấu.
> Tránh gắng sức mạnh trong các đợt nhiệt độ quá lạnh hay quá nóng và khi ô nhiễm đỉnh điểm.
> Tránh gắng sức mạnh khi bị sốt và trong 1 tuần sau một đợt cúm.
> Không hút thuốc ít nhất hai giờ trước khi gắng sức và ít nhất hai giờ sau đó.
Cuối cùng xin được chia sẻ: Chạy bộ, đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe... Dù ở mức nào, điều cốt yếu là phải vận động. Thỉnh thoảng nhớ làm một "trận" gắng sức thật lực như hình minh họa nếu bạn không có yếu tố nguy cơ tim mạch
Vận động nhiều hơn thì mỡ máu thế nào? Đây là câu hỏi không chỉ bệnh nhân mà bản thân tôi cũng thắc mắc. Nhìn vào biểu đồ đi bộ của mình năm nào con số trung bình cũng tăng đều đặn vậy nhưng kết quả xét nghiệm cholesterol định kỳ chẳng thấy thay đổi bao nhiêu!
Đúng là hoạt động thể chất có tác động lên cholesterol, nhưng tương đối khiêm tốn. Tập đều đặn, nó chỉ làm tăng HDL (mỡ tốt) khoảng 10%, mà không làm thay đổi đáng kể LDL (mỡ xấu). Ngược lại, hiệu quả trên triglyceride thì ngoạn mục. Chỉ riêng tập luyện đã có thể giảm 25% triglyceride. Kết hợp với chế độ ăn phù hợp, thậm chí có thể giảm đến 50% triglyceride. Hiệu quả đo được sau khoảng ba tháng nỗ lực theo các nghiên cứu vừa công bố.
Tập luyện còn có những lợi ích quan trọng khác về tim mạch, đặc biệt là hạ huyết áp. Để có kết quả, mục tiêu là đốt càng nhiều calo càng tốt khi gắng sức (các hoạt động sức bền hiệu quả nhất). Không phải lúc nào cũng dễ, nhưng phải qua bước này bản thân tôi mới có cơ hội tránh phải dùng thuốc các bạn ạ.
Câu hỏi tiếp theo tập theo tần suất và cường độ thế nào hiệu quả nhất? Đây là câu hỏi quá khó vì phải tùy từng cơ địa, công việc hàng ngày cũng như hoàn cảnh gia đình... Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị trong 1 tuần có ít nhất 150 phút tập sức bền ở mức vừa phải (đi bộ, đạp xe...) hoặc tối thiểu 75 phút ở cường độ cao hơn có "toát mồ hôi" rõ (chạy bộ chẳng hạn). Đấy là lý tưởng, còn lời khuyên của tôi quan trọng nhất là đều đặn hàng ngày và định kỳ tập cường độ cao.
Có cần vượt ngưỡng này để hiệu quả hơn với cholesterol không? Theo các nghiên cứu đang tập "nặng" rồi lại cố thêm nữa sẽ không giúp hạ chỉ số cholesterol. Thực tế, lợi ích thấy rõ nhất về cholesterol là ở những người bắt đầu từ rất thấp, tức là những người ít vận động hoặc được tập luyện trở lại. Xét nghiệm mỡ máu giai đoạn bắt đầu tập 2-3 tháng là "thích" nhất vì thấy hiệu quả thay đổi rõ ràng cả trên cơ thể và xét nghiệm máu. Vậy nên nếu người không có triệu chứng đừng xét nghiệm liên tục lại buồn, 1 năm 1 lần thôi ạ.
Câu hỏi tiếp theo là tập vào giờ nào tốt nhất? Hãy tôn trọng nhịp sinh học của bạn! Một số người khỏe hơn vào buổi sáng nhưng ví dụ như tôi buổi tối lại là lúc thích hợp để tập luyện. Một nghiên cứu cho thấy tôn trọng "chronotype" của mình giúp giảm cholesterol tốt hơn. Các nhà nghiên cứu Anh và Pakistan yêu cầu 134 người tập hoạt động thể chất cường độ vừa phải trong 12 tuần. Một nửa tôn trọng giờ giấc ưa thích của họ. Nửa còn lại không tính đến chronotype. Kết quả, những người đồng pha với đồng hồ sinh học bên trong giảm LDL hiệu quả hơn (-0,137 g/L so với -0,076 g/L). Các thông số quan trọng khác cho sức khỏe tim mạch cũng cải thiện: huyết áp, đường huyết, giấc ngủ...
Những lưu ý nào trước khi xỏ giày thể thao? Rất nhiều người lo lắng khi tập có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Nguyên do chắc vì một số trường hợp đột tử khi chạy việt dã hay lúc đá bóng trong khi trước đó bình thường và tuổi đời còn khá trẻ.
Tôi thường chia làm 3 nhóm để giải thích căn cứ vào mức độ nguy cơ tim mạch của từng đối tượng. Nhóm nguy cơ thấp, nhóm nguy cơ cao và nhóm đã có bệnh tim mạch từ trước như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, đã can thiệp hay phẫu thuật tim mạch...
Trước hết phải hiểu yếu tố nguy cơ tim mạch là gì? Đó là những yếu tố mà nếu ta có thì tỷ lệ mắc bệnh tim mạch sẽ cao hơn người bình thường. Đó là: hút thuốc lá, nam giới, lớn tuổi, béo phì thừa cân, rối loạn mỡ máu, rối loạn dung nạp đường hay đái tháo đường thực sự, yếu tố di truyền, nghề nghiệp ít vận động...
Nếu bạn có ít hơn 2 yếu tố nguy cơ tim mạch, tôi thường khuyên có thể tập hoạt động thể chất tùy chọn, không cần phòng ngừa đặc biệt. Chỉ cần nhớ một điều đơn giản "Khi bắt đầu tập hay tập lại thể thao, ta tăng dần cường độ tập".
Nếu nguy cơ tim mạch cao là có từ 3 yếu tố trở lên, tôi thường chia sẻ "Hoàn toàn có thể tập hoạt động thể chất cường độ cao, với điều kiện được kiểm tra trước bằng các trắc nghiệm chuyên khoa". Test gắng sức điện tâm đồ có theo dõi huyết áp thường được tôi khuyến nghị cho việc hoạt động thể chất. Khó có thể đột tử hay nhồi máu cơ tim, đột quỵ... nếu bạn chỉ gắng sức dưới mức mình đã từng thực hiện trước sự theo dõi của bác sĩ.
Sau nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ: Hoạt động thể chất được khuyến nghị, thậm chí được kê như một loại thuốc thực sự, nhưng được giám sát bởi nhân viên y tế và điều chỉnh cho từng tình huống. Hiện nay máy gắng sức tim phổi (CPET) là một lựa chọn tối ưu để bắt đầu tập luyện trở lại sau các biến cố về sức khỏe, rất đáng tiếc hiện nay quá ít bệnh viện tại Việt Nam được trang bị phương tiện này.
6 quy tắc đơn giản cần ghi nhớ khi tập luyện
> Báo cho bác sĩ nếu có đau ở ngực hoặc khó thở bất thường xuất hiện khi gắng sức, cũng như tim đập nhanh hoặc khó chịu xuất hiện trong hoặc ngay sau khi tập.
> Khởi động trước buổi tập và dành thời gian hồi phục sau đó.
> Uống nước đều đặn trong khi hoạt động thể chất, cả khi tập luyện lẫn thi đấu.
> Tránh gắng sức mạnh trong các đợt nhiệt độ quá lạnh hay quá nóng và khi ô nhiễm đỉnh điểm.
> Tránh gắng sức mạnh khi bị sốt và trong 1 tuần sau một đợt cúm.
> Không hút thuốc ít nhất hai giờ trước khi gắng sức và ít nhất hai giờ sau đó.
Cuối cùng xin được chia sẻ: Chạy bộ, đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe... Dù ở mức nào, điều cốt yếu là phải vận động. Thỉnh thoảng nhớ làm một "trận" gắng sức thật lực như hình minh họa nếu bạn không có yếu tố nguy cơ tim mạch