05/01/2025
LÀM NÔNG NGHIỆP TỰ NHIÊN THÌ LẤY CHẤT DINH DƯỠNG TỪ ĐÂU?
𝑃ℎ𝑎̂̀𝑛 3: 𝐾𝑎𝑙𝑖 (𝐾)
Đây là bài thứ 3 trong series này, và mình sẽ cố gắng làm cho nó đỡ học thuật hơn bài trước! Không cần phải bàn cãi về tầm quan trọng của kali (K) đối với cây cối nữa. K được sử dụng trong việc vận chuyển khoáng chất và nước trong cây, chuyển hóa đường thành tinh bột và khả năng chống dịch bệnh của cây.
𝐕𝐞̂̀ 𝐤𝐚𝐥𝐢 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 đ𝐚̂́𝐭
Cũng như lân và phần lớn các chất khác, K là một chất có giới hạn trong đất và đang dần mất đi nhiều do ảnh hưởng của nông nghiệp hiện đại. Như mình đã giải thích trong post trước (link: https://web.facebook.com/share/p/1Cvc6Auntv/), các khoáng chất như K và P được di chuyển và chuyển hóa trên trái đất bởi sự tác động của các mảng kiến tạo, nước, động vật, vi sinh vật, và cây cối. Chính vì vậy, K không được phân bố đồng đều trên trái đất, nên có nơi thì đất giàu K và có nơi thì đất thiếu K. Ví dụ, đất nhà mình là đất vàng nhạt trên đá cát (nhóm ferrasols) và nó tự nhiên có lượng K tổng tương đối cao (1,89%-2%). Nhưng đất của rừng phòng hộ ngay bên cạnh nhà mình là đất đỏ nâu trên đá vôi, lại có lượng K tổng thấp hơn (0,86-1,12%). Sự khác biệt này là do hai mảnh đất này được tạo ra từ hai loại đá mẹ khác nhau, và đá mẹ sẽ quyết định khoáng chất trong đất.
Phần lớn K trong đất nằm ở dưới dạng khoáng vật, một dạng K mà cây không thể hấp thụ được và cần phải được chuyển hóa thành K dễ tiêu qua hoạt động của vi sinh vật. Thế nên thông thường, lượng K dễ tiêu trong đất sẽ ít hơn lượng K tổng. Ví dụ, trong đất nhà mình có khoảng 1.89-2% K tổng ở trong tầng mùn, nhưng trong đây chỉ có 10mg/100g (0.01%) K dễ tiêu mà cây có thể sử dụng ngay. Tầng ở dưới còn ít K dễ tiêu hơn tầng mùn chính vì nó có ít vi sinh vật hơn để chuyển hóa K từ dạng khoáng vật thành K dễ tiêu.
Vậy thì trên hết, chúng ta cần hiểu bản chất của đất nơi chúng ta ở trước khi nghĩ đến việc bón cây hoặc bổ sung các chất. Ngoài ra, phải cố gắng làm cho hệ vi sinh vật trong đất đa dạng và khỏe mạnh để đảm bảo K trong đất có thể được chuyển hóa và được cung cấp cho cây. Nhiều khi, đất có trạng thái thiếu K thực chất lại chứa lượng K tổng tương đối cao ở dưới tầng mùn, chỉ cần thêm sự trợ giúp khai thác của vi sinh vật. Tuy nhiên, nhìn chung đất ở các vùng nông thôn trên thế giới đều đã được canh tác qua rất nhiều năm rồi, và thường thì đất trở nên cằn cỗi bởi vì khoáng chất đã không được trả lại vào đất. Trong trường hợp như vậy, chúng ta cần áp dụng một số cách để đảm bảo cung cấp đủ lượng K đủ cho cây trồng.
𝐂𝐚́𝐜 𝐜𝐚́𝐜𝐡 𝐭𝐮̛̣ 𝐧𝐡𝐢𝐞̂𝐧 đ𝐞̂̉ 𝐜𝐮𝐧𝐠 𝐜𝐚̂́𝐩 𝐤𝐚𝐥𝐢 𝐜𝐡𝐨 𝐜𝐚̂𝐲 𝐭𝐫𝐨̂̀𝐧𝐠
𝑻𝒂̆𝒏𝒈 𝒔𝒖̛́𝒄 𝒔𝒐̂́𝒏𝒈 𝒄𝒖̉𝒂 đ𝒂̂́𝒕
Trong trường hợp đất có lượng K tương đối cao nhưng lượng K dễ tiêu thấp, chúng ta cần phải làm cho hệ vi sinh vật đa dạng hơn và khỏe hơn. Đất có hệ vi sinh vật khỏe sẽ có khả năng chuyển hóa K (và nhiều chất khác nữa) thành dạng dễ tiêu mà cây trồng có thể dễ dàng hấp thụ. Có rất nhiều loài vi sinh vật có khả năng chuyển hóa K khoáng vật, chúng được gọi là “vi sinh vật hòa tan kali” (potassium solubilizing microbes). Nhóm này rất đa dạng và bao gồm cả vi khuẩn lẫn vi nấm. Thường thì những loài vi sinh vật này đã tồn tại sẵn trong rất nhiều loại đất ở Việt Nam, cho nên bạn không cần phải tìm mua chế phẩm ở ngoài cửa hàng. Ví dụ, một số loài vi khuẩn hòa tan kali được tìm thấy ở đồng bằng sông Cửu Long đã được chứng minh tác dụng tăng sinh trưởng cho cây trồng. Nếu đất của bạn có dấu hiệu thiếu vi sinh vật (ít chất mùn, chất hữu cơ phân hủy chậm, đất dễ bị rửa trôi), bạn có thể nuôi vi sinh vật bản địa từ mùn rừng và phun/tưới dung dịch này trong vườn để tăng sự đa dạng của hệ vi sinh vật, nhưng bên cạnh đó, bạn cần phải tạo ra môi trường hợp lý cho chúng phát triển khỏe mạnh (tăng chất hữu cơ trong đất, ủ phân, tấp tủ cây sinh khối).
𝑻𝒓𝒐̂̀𝒏𝒈 𝒄𝒂̂𝒚 𝒔𝒊𝒏𝒉 𝒌𝒉𝒐̂́𝒊 𝒄𝒐́ 𝒎𝒐̂́𝒊 𝒒𝒖𝒂𝒏 𝒉𝒆̣̂ 𝒗𝒐̛́𝒊 𝒗𝒊 𝒔𝒊𝒏𝒉 𝒉𝒐̀𝒂 𝒕𝒂𝒏 𝑲
Thông thường, những vi sinh vật hòa tan K sống ở bộ rễ của một số cây như cây chuối, cây mía, cây thuốc lá và một số loài cỏ khác, nên một cách khá dễ dàng để cung cấp K cho cây trồng là trồng xen các loài cây sinh khối như cỏ voi và chuối ở giữa hàng cây chính. Những cây này sẽ chứa lượng K cao do sự hỗ trợ của vi sinh vật hòa tan K trong bộ rễ. Để tận dụng nguồn dinh dưỡng này, chúng ta phải tỉa cây sinh khối và tấp tủ xung quanh gốc của các cây khác. Sinh khối này sẽ phân hủy, nhờ các vi sinh vật trong đất chuyển hóa và K sẽ được giải phóng từ từ để các cây khác có thể sử dụng.
Ngoài việc nuôi vi sinh vật hòa tan K, phương pháp này sẽ dần dần tăng lượng hữu cơ trong đất và làm cho đất trung tính hơn ở tầng mùn. Điều này rất quan trong bởi phần lớn đất ở Việt Nam có tính axít, và đất có độ pH < 6 sẽ có K dễ tiêu ít hơn đất có độ pH > 6.
𝑻𝒓𝒐 𝒈𝒐̂̃
Tro gỗ là một nguồn K rất tốt cho cây trồng nếu nó được sử dụng đúng cách. Tro gỗ chứa rất nhiều khoáng chất như K, Mg và Ca (tùy theo loại gỗ), và các chất này thường ở dưới dạng dễ hấp thụ. Để cung cấp K cho cây trồng từ tro, bạn nên sử dụng tro từ gỗ cứng thay vì gỗ mềm, và chỉ sử dụng tro mới chưa gặp ẩm/nước (khoáng chất trong tro dễ hòa tan trong nước cho nên tro nào mà đã qua mưa hoặc ướt sẽ không giàu K như tro mới). Để sử dụng tro trong vườn, bạn có thể rắc tro trực tiếp trên mặt đất, hoặc pha với nước sạch để hòa tan khoáng chất, rồi pha tiếp với nước theo tỷ lệ 1:20 để tưới cây. Nên lưu ý là tro rất kiềm, vì vậy không nên sử dụng quá nhiều một lúc để tránh hại cho cây, bởi khi K từ tro được hòa tan trong nước, nó sẽ tạo ra kali hydroxide, một loại K dễ tiêu nhưng hàm lượng cao sẽ làm cho cây bị ‘bội thực’.
𝑷𝒉𝒂̂𝒏 𝒄𝒉𝒖𝒐̂́𝒊
Như đã nói ở trên, trong cây chuối có chứa lượng K cao do sự hỗ trợ của vi sinh vật có khả năng hòa tan K trong bộ rễ của cây. Hầu hết mọi người đều biết là quả chuối giàu K, nhưng thân chuối cũng chứa một lượng K cao (7% của trọng lượng khô). Thế nên ngoài việc tấp tủ thân chuối xung quanh gốc cây, bạn cũng có thể ủ phân chuối để tạo ra nguồn phân giàu K. Nhà mình có 2 cách ủ phân chuối: 1) băm thân chuối và ủ với các loại nguyên liệu khác? để làm đống phân ủ khô và 2) ủ quả và thân chuối với nước trong thùng phuy. Với cách 2, bạn chỉ cần băm nhỏ thân và quả chuối, cho đầy nửa thùng, sau đó thêm nước và ít mùn vào đến khi đầy thùng, đậy nắp và để phân được ủ trong 3-6 tháng ở nơi thoáng mát. Bạn cũng có thể cho thêm một ít IMO4 để cung cấp vi khuẩn lactobacillus để kích thích quá trình ủ. Cứ một tuần lại khuấy một lần trong tháng đầu tiên, rồi sau từ 3-6 tháng, bạn có thể tưới dung dịch phân chuối đã được pha loãng với nước sạch theo tỷ lệ 1:50-1:500 trong vườn.
𝑹𝒐̛𝒎 𝒓𝒂̣
Rơm từ lúa và một số loài cỏ khác có chứa lượng K tương đối cao (1.5-2.5%) và có thể được sử dụng để rải trực tiếp trên mặt đất. Rơm sẽ phân hủy theo thời gian và sau gần một năm thì hầu hết chất dinh dưỡng từ rơm sẽ được giải phóng vào đất và có thể được hấp thụ bởi cây khác. Nếu bạn không thể xin rơm được từ bên ngoài hoặc lo lắng việc rơm nhiễm hóa chất, bạn có thể trồng các loài cỏ tạo ra sinh khối lớn (như cỏ voi chẳng hạn) và thu hoạch chúng rồi trả lại dinh dưỡng vào đất.
𝑩𝒂̃ 𝒎𝒊́𝒂
Đây là một nguồn K phổ biến ở Việt Nam vì cây mía được trồng ở nhiều vùng khác nhau và được sử dụng để sản xuất đường, mật mía và nước mía. Bã mĩa là một chất giàu lignin (chất gỗ) và phân hủy khá chậm, nhưng nó cũng chứa lượng K tương đối cao. Tro từ bã mía chứa 9% K, và có thể được sử dụng như tro gỗ, hoặc được băm nhỏ để cho vào đống phân ủ. Ngoài bã mía, vinasse (chất thải từ việc sản xuất ethanol từ mật mía) cũng là một nguồn K đáng kể, nhưng nó có chứa lượng axit khá cao cho nên mình không khuyến kích mọi người sử dụng.
𝑹𝒐𝒏𝒈 𝒃𝒊𝒆̂̉𝒏 (𝒌𝒆𝒍𝒑)
Rong biển cũng là nguồn K tốt (2% K), đồng thời chứ nhiều khoáng chất vi lượng. Rong biển chứa lượng K cao chính là bởi vì nước biển chứa nhiều K (và nhiều khoáng chất khác). Rong biển có thể được ủ theo cách ủ trong nước như phân chuối hoặc được ủ thành đống cùng với thân chuối, cỏ, phân chuồng.
𝑷𝒉𝒂̂𝒏 𝒕𝒓𝒂̂𝒖/𝒃𝒐̀
Do thức ăn của trâu, bò chủ yếu là các loài cỏ nên phân của chúng cũng chứa lượng K tương đối cao. Phân chuồng hoai mục là một nguồn dinh dưỡng rất tốt cho cây trồng.
Nếu bạn có thêm cách tự nhiên để cung cấp K cho cây trồng trong vườn, hãy góp ý ở dưới nhé!
𝑇𝑎̀𝑖 𝑙𝑖𝑒̣̂𝑢 𝑡ℎ𝑎𝑚 𝑘ℎ𝑎̉𝑜
Vi khuẩn hòa tan K:
https://www.researchgate.net/profile/Devendra-Singh-3/publication/337148797_Importance_and_Utilization_of_Plant-Beneficial_Rhizobacteria_in_Agriculture/links/5dee51334585159aa46fb149/Importance-and-Utilization-of-Plant-Beneficial-Rhizobacteria-in-Agriculture.pdf?__cf_chl_tk=1EA.Ax0bsPHDC###g2QVVU1uappag_8cutORoLRLssU-1735913802-1.0.1.1-VD1zM7UvxkYixUqPtdGW6HU_OFmj.LaZS6U_d2wbQ74 =194
Vi sinh vật hòa tan K:
https://www.researchgate.net/profile/Luis-Silva-23/publication/304533139_Diversity_of_Potassium-Solubilizing_Microorganisms_and_Their_Interactions_with_Plants/links/577cc5e808aece6c20fe1268/Diversity-of-Potassium-Solubilizing-Microorganisms-and-Their-Interactions-with-Plants.pdf
Vi sinh vật hòa tan K ở Miền Tây:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1878818124001841
Vi nấm hòa tan K:
https://www.researchgate.net/publication/367096585_The_ability_of_potassium-solubilizing_fungi_isolated_from_leucite_potassium_rock_deposits
Kali trong thân chuối: https://www.researchgate.net/publication/231761714_Chemical_changes_under_aerobic_composting_and_nutrient_supplying_potential_of_banana_residue_compost
Kali trong cây chuối:
https://www.researchgate.net/profile/Badr-Eldin-Saeed/publication/284440534_Effects_of_Banana_Compost_on_Growth_Development_and_Productivity_of_Sorghum_bicolor_Cultivar_Tabat_Council_for_Innovative_Research/links/56532eb408aefe619b19253b/Effects-of-Banana-Compost-on-Growth-Development-and-Productivity-of-Sorghum-bicolor-Cultivar-Tabat-Council-for-Innovative-Research.pdf
Tro bã mía:
https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/89787761/j.cemconcomp.2015.03.00420220817-1-5ynub5-libre.pdf?1660701874=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DPerformance_evaluation_of_sugarcane_baga.pdf&Expires=1735915298&Signature=A5oxGJ~asRHm9EMn8ZpwTpT2a9SG9G1govhIJN15IxJUQq-BNJq2TwDa4DgL3XbqtITJoIC51Keew1Fosyt8NfUiYSbIcnSg74FJAJYOBykTo9CI~vOdRtZt0mclBT7ZFIv515tKF8Tj5KWV2pbG3GuxqiHueYsSdploa1I2NvfsumGEeRaEyVqEq2jfCQU-hVEXoEVvDW4LbaO17kN0zM-tfRRXhNHYClWF4JNcd5rBgtiqHAL61GnKpKSqAVEKK~djbs~NpzIkZWqBoUFA~f8KGeOZ~RKig~EJJjCtxnyE4Jh1dz~HpvPCOrbd4sbYmTcw8yIPyQu5dH5ag9zvzA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA
Các nguồn K tự nhiên: https://www.researchgate.net/publication/315217022_Scope_of_Natural_Sources_of_Potassium_in_Sustainable_Agriculture
Bài sưu tầm từ Đom Đóm Permaculture
![[Êm]Trẻ con thích nhất là êmNgười lớn cũng vậy cần thêm dịu dàngYêu thương là đốm nắng vàngTrên lưng chú chó lang thang ...](https://img3.glotels.com/555/158/933065495551583.jpg)
