03/08/2026
Tình yêu
Lê Minh Hà
Cuối cùng thì tiếng phản nghĩa của tình yêu là tình yêu.
Khó có thể nói bà Schumacher là một phụ nữ đẹp ngay từ cái nhìn đầu tiên. Ít nhất là bà không đẹp như Evelyn con gái bà. Evelyn trạc tuổi tôi, trán rộng, cằm thon, tóc vàng, mắt xanh, dáng thanh thoát và là một bà mẹ độc thân hấp dẫn. Tôi nhìn Evelyn, cố gắng tìm kiếm ở cô vẻ đẹp của bà mẹ ngày son trẻ. Nhưng rõ ràng là bà không giống con gái mình.
Nhưng không chắc Evelyn hấp dẫn hơn mẹ mình khi bà Schumacher còn trẻ. Đấy là nhận xét của ông chồng tôi sau lần đầu gặp bà. Bà mang một cái bánh mới nướng phủ tấm khăn vải rất đẹp qua gõ cửa nhà tôi, chào mừng chúng tôi thành hàng xóm của bà. Khuôn mặt góc cạnh. Tóc ngắn cắt ngang má màu hạt dẻ đã bạc. Miệng rộng và môi mỏng. Đường nét cũng bình thường. Nhưng khi cất tiếng nói cười, toàn bộ khuôn mặt bà bừng sáng, không lộng lẫy mà êm dịu. Vẻ êm dịu ấy lạ lùng lại cực kì phù hợp với phong thái ăn mặc và đi đứng của bà.
Tôi chưa bao giờ thấy bà trang điểm, đi giày cao gót, mặc váy... như rất nhiều phụ nữ trạc tuổi. Quần jean, ống quần có vẻ hơi ngắn so với chân, dận giày cao cổ, áo phông mùa hè và áo nỉ mùa đông, áo khoác mở phanh, cứ thế, bà đóng cửa xe sau lưng, sải những bước dài nhẹ nhõm. Không hiểu sao, nhìn bà đi tôi cứ hình dung ra dáng khoan thai của một con báo cô độc và kiêu hãnh. Kiêu hãnh, hẳn rồi. Cứ nhìn kiểu ăn mặc như không để tâm tới mắt nhìn của thiên hạ, cứ nhìn cái Mercedes đời mới vô cùng đắt đỏ bà lái và cách bà nói chuyện với thằng cu bé nhà tôi, cho nó quà là biết.
Người kiêu hãnh thật sự thường là người giản dị và từ ái. Cô độc, phải, bà sống một mình. Mẹ bà sống ở tầng trên cũng một mình, hai mẹ con đi đâu cũng có nhau nhưng lại không ở chung, hồi đó với tôi điều này rất lạ.
Tôi cứ ngỡ bà góa chồng như mẹ bà. Nhưng không phải. Một buổi tối sang nhà trả tờ báo, mang cho bà đang bị ốm bát cháo gà nấu kiểu Việt, tôi gặp chồng bà về thăm vợ. Và ở đó, lần đầu tiên tôi biết về cuộc đời bão táp của người đàn bà sang trọng, giản dị, sống kín đáo và đầy vẻ khiêm nhường là hàng xóm của mình.
Hóa ra người đàn ông là ông chồng thứ hai li thân mà không li dị của bà Schumacher. Ông sống ở Frankfurt cùng người đàn bà ông yêu, nghe nói trẻ bằng tôi, và cùng cô điều hành hai trường dạy lái xe mà bà góp nửa vốn. Nếu không biết đó là cặp vợ chồng li thân mà không li dị, nhìn cách họ quan tâm nhau, người ta có ngay cảm giác họ là những người bạn thiết.
Đúng lúc tôi vừa định ra về thì Evelyn mang thằng con đến bà ngoại, và tôi ngạc nhiên vì Evelyn hóa ra trông cũng chẳng giống ông bố. Ngày hôm sau khi qua nhà bà Schumacher trả tờ báo, lúc chuyện trò, nghe tôi thắc mắc, bà cười rộ lên:
- Ông ấy là bố của Evelynn sao được. Ông chồng này kém tuổi cô. Ông ấy hơn Evelyn hơn mày có mười mấy tuổi thôi mà.
- ?
- Cháu biết bố Evelyn đấy.
- ?
- Bố của Evelynn rất hay có mặt trên báo.
Ối giời! Tôi làm sao biết được ai với ai là thổ dân ở trên mặt báo xứ này. Bà ngồi dậy, bê từ trên giá xuống một cuốn album dày, mở ra, chỉ:
- Bố Evelyn đây này. Ông ấy là chồng đầu của cô.
Chỉ nhìn những người trong bức ảnh là tôi cắt nghĩa được ngay cho mình tại sao bà Schumacher nom giản dị mà lại sang đến thế. Không từng quen với lối giao tiếp ở tầng lớp của những người trong tấm ảnh tôi vừa xem thì không thể có cái vẻ sang trọng mà giản dị như không ấy. Bà nhẹ giọng:
- Ông ấy là kiến trúc sư. Văn phòng kiến trúc sư ở Wiesbaden của ông ấy nổi tiếng lắm, mở từ hồi cô chú mới cưới nhau, từ những năm sáu mươi.
Rồi:
- Khi cưới nhau, cô đã tưởng mình lấy ông ấy thực sự vì yêu. Ông ấy xứng đáng được thế.
-?
- Nhưng hóa ra cô yêu một người mà mãi về sau mới gặp.
Thành phố nằm bên bờ con sông Lahn. Ngay trong khu phố cổ hơn 700 năm dành cho người đi bộ có một nhà thờ lớn. Những người già bảo đó là nhà thờ dành cho người nghèo. Còn người giàu thì dự lễ ở đại giáo đường - Dom, mà họ bỏ tiền xây riêng trên đỉnh một ngọn núi soi bóng xuống dòng sông. Ờ, Chúa thương tất cả loài người. Nhưng con người lại yêu Chúa bằng những cách khác nhau thế đấy!
Vợ chồng ông kiến trúc sư trẻ khi đó thuộc tầng lớp thượng lưu của thành phố. Bà con nhà bình dân thôi, nghèo, vì ông bố đã chết ở mặt trận phía Đông thời chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng ông lại là con nhà có sừng có mỏ và may sao vẫn nguyên vẹn trong chế độ phát xít. Họ làm lễ cưới ở đại giáo đường, nơi chủ nhật nào cũng dự lễ sáng. Ông kiến trúc sư còn là thành viên của dàn đồng ca rất chi là nổi tiếng của Dom. Chỉ cần biết thế là đoán được sức hấp dẫn của bà Schumacher ngày trẻ. Cuộc sống của họ thật là êm ả và điều đó thật đáng giá vào những ngày tháng đó, những ngày tháng người Đức chưa nguôi hồi tưởng về cuộc chiến tranh thế giới thứ hai do chính mình gây ra và thua thảm thua hại. Họ có hai người con là Evelyn và Moritz. Bà kể cho tôi:
- Cả hai đứa đều được rửa tội ở Dom. Nhưng người làm lễ rửa tội cho Moritz là… người tình của bà - một linh mục xuất thân từ một chủng viện danh tiếng ở miền Nam Đức, quê hương của một ông thầy tu khác sau này trở thành Giáo hoàng. Ông linh mục trẻ nổi tiếng thông thái mới được phân về giáo phận thay cho ông linh mục cũ vừa thụ phong Hồng Y và được Giáo hoàng rút về Vatican ngay lập tức.
- Ông ấy có một giọng nói cực kì đặc biệt. Không! Cũng không hẳn là giọng nói, mà là cách nói. Cô không biết phải kể như thế nào. Nhưng nếu cháu nghe ông ấy nói thì sẽ không nghĩ đó là con trai của Chúa nói với mình, mà là một con người - thật sự là con người, vô cùng khác chúng ta mà lại vẫn như chúng ta. Thế mà ông ấy là linh mục, không phải là mục sư của nhà thờ Tin lành, không được có vợ con để biết con người bình thường như chúng ta sống và nghĩ như thế nào.
Và bà Schumacher là người tình của ông cha cố ấy? Khi đang là vợ của một người danh tiếng trong đời sống ở xứ đạo tiếng tăm này vào cái thời gần như không có ai không đến nhà thờ dự lễ sáng chủ nhật? Bà đã sống thế nào lúc đó và sau đó?
- Không dễ dàng! Đấy là những ngày mẹ cô phải cúi mặt mà bước trong thành phố này. Nhưng cô thì không. Cô bắt mình phải ngẩng đầu. Nếu cô cũng cúi mặt thì chắc cứ thế mà đi thẳng ra bờ sông, bước thẳng xuống nước, không giãy dụa.
Ông kiến trúc sư biết tất cả. Họ li thân khi bà Schumacher có thai đứa con út. Cả thành phố biết đứa trẻ bà sinh ra là con ai.
- Cháu gặp Martin rồi đấy. Nó có tới ba phần giống bố nó.
Con trai út của bà - Martin, là một người đàn ông trẻ hết sức lịch sự, chắc chỉ chừng hai tư hai lăm tuổi. Mái tóc nâu bồng bềnh. Đôi mắt nâu như không có đáy, xa vắng, nhưng khi gặp mắt ai thì cứ như có một ngọn lửa ấm áp quay về. Miệng rộng và môi đầy. Giọng nói điềm đạm như tính tình. Tôi có thiện cảm lập tức khi gặp Martin lần đầu, được anh chàng giúp đỡ dù chưa cất lời nhờ lúc loay hoay trước cầu thang máy với thằng con bé cùng cái xe đẩy đầy ự đồ ăn thức dùng mới mua. Martin sống riêng nhưng cùng thành phố với chúng tôi và gần như tuần nào tôi cũng thấy chàng trai trẻ về thăm mẹ. Nếu cậu ta được có ba phần của ông bố thôi thì không biết ông linh mục bố cậu còn đẹp trai và quyến rũ đến như thế nào.
Câu chuyện tình yêu bà kể cho tôi không dừng ngay hôm đó. Nó làm tôi bị xáo trộn mỗi khi lên Dom. Đến thành phố này thì không thể không tới Dom, đi vòng quanh bên ngoài nhà thờ, nhìn xuống thành phố, dòng sông và cái cối xay nước khổng lồ bên dưới, thả bước vào nghĩa trang, thắp một ngọn nến trong nhà nguyện, cố gắng nhìn qua ô mắt cáo ở phòng sám hối, rồi ra trước cửa đón ngọn gió bốn mùa cuồng phóng thổi. Lần nào nhà có khách xa chúng tôi cũng điệu khách lên Dom. Lần nào tôi cũng bắt gặp mình tự hỏi bà hàng xóm của mình đã hẹn hò với ông cha cố của nhà thờ này như thế nào ở nơi này. Ông cha cố đã nói gì khiến một người đàn bà có danh có phận đến thế như bà buông bỏ hết.
- Không, ông ấy không hề tìm cách quyến rũ cô. Đơn giản là cô yêu và khiến ông ấy cũng yêu. Không, cô không buông bỏ hết. Cô chỉ buông bỏ cuộc hôn nhân với chồng. Cô không thể xúc phạm chồng ngay cả khi cô không hề ăn năn vì tình yêu của mình. Cháu biết không, có những điều đã làm rồi và mình không được phép cất lời xin lỗi! Xin thứ lỗi bao nhiêu cũng là không đủ cho việc mình làm. Và chồng cô hiểu. Không có ông ấy, cô sẽ không thể nào gồng gánh được mẹ già và ba đứa con.
Đáng nể! Không phải là tiền của ông kiến trúc sư. Mà là cái tình người đàn ông dành cho người đàn bà từng là vợ của mình. Bà bảo tôi rằng lúc đầu bà nghĩ ông giúp bà vì hai đứa con của ông bà sống với mẹ lúc hai người chia tay. Bà bảo bà biết gia đình ông phản đối điều đó, ép ông công khai cắt đứt quan hệ với bà bằng cách giành lấy hai đứa trẻ. “Nhưng ông ấy không làm thế! Ông ấy biết làm thế thì cô sẽ chết. Và rồi cô hiểu rằng, sự độ lượng ấy bắt đầu từ tình yêu chồng cô từng dành cho mình. Chúa cho hai người lấy nhau. Chúa che mắt cô, để cô tưởng mình yêu chồng. Cháu đã khi nào biết điều đó chưa? Cô nghĩ mình yêu, rất thành thật".
Nhưng độ lượng đến bao nhiêu đi chăng nữa thì ông chồng bà cũng không thể che chắn được hết cho người vợ cũ và những đứa trẻ trước mọi khốn khổ khốn nạn ở đời. “Mẹ chúng mày làm ô uế nhà Chúa.” Mẹ chúng nó phản bội chồng, quyến rũ cả linh mục.” Evelyn và hai cậu em bé đã phải nghe những điều ấy hàng ngày, từ họ hàng, hàng xóm, từ thầy cô, từ bạn học, từ ở nhà đến ở trường. Trong lớp hai chị em bị bạn từ chối ngồi cùng bàn. Đi xe bus từ nhà đến trường từ trường về nhà thì bị bạn xô đẩy, tỏ thái độ là bị bợp tai ngáng chân. Khổ nhất là Moritz. Đi học thì còn có chị có em. Nhưng tan học thì có khi nó phải về một mình, hoàn toàn cô độc. Đỉnh điểm là có những ngày hai chị em Evelyn tan học muộn có vài phút mà lái xe bus của trường nhìn thấy vẫn cho xe chuyển bánh, không dừng.
Bà kể cho tôi nỗi đau buồn chưa từng vơi:
- Martin lớn lên cũng bị vậy suốt thời tiểu học và nó im lặng chịu đựng y như Evelyn. Không biết nó nhẫn nhịn vì biết mình quả thật là con một linh mục hay là tính nó bình tĩnh điềm đạm giống ông ấy. Evelyn và Martin gắn bó với mẹ, thương mẹ. Nhưng Moritz thì khác. Cô đã lo ngại sự nhẫn nhục của Moritz ở những ngày tháng khốn khổ ấy chỉ là vẻ bề ngoài và đúng vậy. Nó căm ghét cô! Nó có quyền căm ghét cô. Cũng như cô cho rằng mình có quyền yêu. Ở đời chẳng có cái gì trọn vẹn cả. Cô hiểu điều đó và chấp nhận thái độ của con mình.
Tôi nghe và không hiểu. Tại sao bà và ông linh mục phá giới kia không cùng nhau rời bỏ nơi này, mang bầy trẻ đi thật xa mà lo toan cuộc sống chung. Nhưng rồi tôi hiểu. Có quá nhiều ràng níu theo luật và ngay cả không có luật. Bà không thể buộc chị em Evelyn cách biệt với bố, đối mặt với những gian nan cơm áo nếu làm vậy. Bà cũng không muốn tình yêu trở thành dây trói trói buộc người mình yêu.
- Không thể! Làm vậy thì cô chỉ vì mình. Cô không sai khi yêu, cô tin vậy. Nhưng yêu như thế này thì người đời này không dung. Thế nên cô phải chịu trừng phạt. Mẹ cô bảo, không được lẩn tránh, phải đi hết con đường g*i ấy mới đến được với sự giải thoát. Khó lắm! Nhưng không đi thì không bao giờ hết đường! Sống ở đây, đối mặt với sự khinh bỉ ghét bỏ, nhưng con cô biết trong nhục nhằn vẫn có người hết lòng yêu thương chúng nó ngoài mẹ. Sống ở đây, buông bỏ tình vợ chồng và tình yêu, cô mới có thể làm cho những người đàn ông mình yêu thương được tự do sống tiếp cuộc đời của họ. Phải phải, cô không yêu bố của Evelyn và Moritz như say mê bố của Martin, nhưng cô cũng chưa bao giờ không yêu thương ông ấy. Nếu cô với người yêu bỏ xứ này mà đi, thì cô sẽ tước đoạt mất cơ hội để mọi người biết bố của Evelyn và Moritz tử tế như thế nào, ông ấy sẽ chết vì nhục nhã mất. Với lại làm thế rồi sớm muộn mọi sự cũng trở thành bẽ bàng. Tại vì…
Một giọt, hai giọt, dòng nước mắt tràn ra, ràn rụa trên mặt bà:
- Ông ấy yêu cô, nhưng không yêu cô hơn yêu Chúa. Ông ấy vẫn là người của Chúa dù không còn được là linh mục ở nhà thờ.
- Bây giờ…
- Bây giờ ông ấy là giáo sư thần học ở Heidelberg. Ông ấy lấy vợ, là thư kí của ông ấy nhiều năm. Bà ấy yêu ông ấy đến nỗi cô ngờ rằng bà ấy chỉ mong cô chết đi, vì ông ấy từng yêu cô và có con với cô. Nhưng bây giờ, mọi người già rồi. Vợ ông ấy không có con. Mấy năm trước bà ấy gọi cho cô, xin cho ông bà ấy nhận thằng Martin là người thừa kế. Cô nghĩ là giờ ông ấy có thể yêu vợ, vì bà ấy đã biết yêu ông ấy, yêu chứ không phải là say mê. Từ hồi đó năm nào Martin cũng đến thăm ông bà ấy.
Tôi không biết vì sao bà cởi mở với tôi đến thế, chứ bình thường bà lịch sự nhưng kín đáo với hàng xóm. Nếu không có nụ cười sáng bừng ấm áp làm mềm mại lại nét mặt thì còn có thể cho rằng vẻ kín đáo ở bà là biểu hiện của một tính cách cứng rắn và lạnh lẽo. Còn có bao nhiêu cư dân ở thành phố này biết được cuộc tình bi ai, nóng bỏng bà đã sống qua để hiểu vẻ kín đáo kia là cách bà tự vệ trước cuộc đời? Đáp lại câu hỏi của tôi, bà cười mệt mỏi:
- Thời thế đổi, con người cũng đổi. Nhưng cô không quan tâm tới chuyện ai nghĩ gì về mình ngay từ khi đó. Nếu cô có lỗi, thì đấy là lỗi với Chúa, không phải là lỗi với người, trừ với mẹ, với chồng, với con. Chỉ có họ chịu khổ vì cô. Nhưng họ biết cô không cố tình làm mọi người khổ sở. Chúa cho cô biết thế nào là tình yêu. Chúa cho cô gặp ông ấy gặp nhau ở đời này, nhưng Chúa không cho có nhau. Chúng tôi yêu nhau, hạnh phúc vì yêu nhau, nhưng chúng tôi không sung sướng. Cô không biết ông ấy có nghĩ như mình không. Không quan trọng! Ngay từ đầu cô đã yêu ông ấy mà không hề cầu mong có ông ấy trong đời. Nhưng bây giờ, cô biết là đã đến lúc phải bắt đầu một quãng đời mới theo cách mới rồi.
Buổi trưa chủ nhật đó, gặp nhau ở chỗ đậu xe,bà Schumacher thông báo:
- Cô vừa đi dự lễ sáng ở Dom.
Dự lễ? Ở Dom? Nơi khởi phát tình yêu của bà với vị cha xứ nổi tiếng? Nơi bà tự cấm cửa sau khi vụ tai tiếng giữa bà và ông cha xứ nổ ra. Vậy là gần, ba mươi năm giờ bà đã trở lại với nhà thờ.
- Gần ba mươi năm, đúng bằng tuổi của Martin, cô không đi nhà thờ. Bao nhiêu năm tháng ấy với cô, nhà thờ chỉ là nơi con người tụ tập để phỉ báng tình yêu mà Chúa đã đăt vào lòng một con chiên của Chúa. Nhưng tới tuổi này, cô hiểu ra những người đó không có phước phần, Chúa chưa cho họ biết hạnh phúc. Hạnh phúc bao giờ cũng bắt đầu từ tình yêu, từ sự bình đẳng trước Chúa của những người yêu nhau chứ không phải bắt đầu từ sự căm ghét và niềm tin mình tốt đẹp hơn kẻ khác.
Thế rồi bà đột ngột:
- Cháu biết không, Chúa gọi ông ấy về với Chúa rồi. Cô thay ông ấy đi nhà thờ. Ông ấy sau khi thôi không được làm linh mục, vẫn đi nhà thờ để sám hối với Chúa và tạ ơn Chúa.
Tôi đờ người.
Rất lâu sau này, khi chúng tôi rời thành phố đó và từ đó không gặp lại bà, tôi vẫn hay nghĩ xa nghĩ gần về câu chuyện cuộc đời bà. Chính là bà đã giúp tôi gỡ bỏ chấp niệm về những mối tình ngoài chồng ngoài vợ. Chính là bà đã cho tôi hiểu cần phải biết trân trọng tình yêu đích thực. Và tình yêu đích thực chỉ có khi con người dám yêu, dám nhận chịu hạnh phúc cùng khổ đau, dám chịu trách nhiệm cá nhân khi cô đơn giữa bầu trời này mặt đất này, và dám không oán hận số phận!
Lê Minh Hà.
