Andante Nature Retreat

09/10/2026

Suy nghĩ về hạnh phúc và sự tương đối
(Cũ)


Bạn tôi đã từng viết về đời sống & hôn nhân, cũng như về ý nghĩ giữa sách vở và cuộc đời thực như thế này:

‘Hoa nở rồi tàn, mình cũng kéo rèm che kệ sách lại, hiểu đời thực cần đọc ít chữ lại… Mấy tác giả viết chuyện ngôn tình, thật ra là những người bất hạnh nhất trong cuộc sống này. Khi ở nơi đen và tối nhất, họ sẽ mơ mộng về những thứ ở trên cao kia, và xuất thần viết nên thế giới thần tiên trong trí tưởng tượng của mình...

Hạnh phúc thật ra không khó lắm, chỉ cần tém tém, bớt bớt lại, tự khắc vui. Cái đèn kia một mình, nó vẫn sáng và tự làm mình ấm đấy thôi!’.

Hơn bao giờ hết, tôi thấm thía những điều bạn nói.

Nhớ lại cuộc hôn nhân bốn mươi mốt năm của bố mẹ mình, tôi lờ mờ, không hẳn họ đã hoàn toàn hạnh phúc với nhau. Từ khi bắt đầu biết nhận thức, đứa bé là tôi vẫn nhớ những khi mẹ khóc lặng lẽ & những ngày cha tôi đóng cửa phòng im ỉm, lạnh nhạt, thờ ơ…

(Sau này khi lớn lên, được yêu và mong mỏi được người yêu thấu hiểu, tôi mới cảm nhận được thế nào là nỗi buồn khi phải nói một mình, và khi phải nghe người khác nói vì bổn phận..., để thương xót cho cuộc tình và hôn nhân của bố mẹ tôi - một người nói, một người nghe, mà không hiểu nhau).


Đời tôi đã có nhiều ngậm ngùi, từ sự nghiệp cho đến tình duyên... Tôi đã nghĩ, rồi trong tuổi già của bố mẹ tôi, tôi sẽ phải cưu mang thêm nỗi ngậm ngùi của họ. Nhưng rồi, tôi nghiệm ra, đời thật không phải là thế.

Như bạn tôi nói, hôn nhân không phải là giấc mơ. Đấy là đời thường, là cuộc sống thường nhật, là chung lưng đấu cật giữa cuộc sinh tồn, là cùng sát cánh nuôi nấng một đứa con hẩm hiu không may mắn như anh chị, bè bạn nó hoặc, như bố mẹ tôi, cùng nhau chắt chiu tằn tiện từng đồng trong những ngày đói khổ, nhưng rất hồ hởi mua về một cây piano cho các con...

Cuộc hôn nhân của cha mẹ tôi, cũng như hạnh phúc của họ, phải đến giờ, có lẽ tôi mới có thể thấu hiểu… Bố mẹ Việt Nam thời đó không gần gũi con, tối tối không đọc truyện cho con nghe vì phải đầu tắt mặt tối kiếm tiền. Sự tương đồng trong quan niệm về hôn nhân, về hạnh phúc giữa bạn tôi bây giờ & bố mẹ tôi ngày xưa, phải hơn ba mươi năm sau, tôi mới thật sự có thể thấy, và ngẫm...

Cũng mãi đến sau này, khi có tuổi hơn, trưởng thành hơn một tí, tôi mới nhận ra rằng, đôi khi lý do khiến cuộc sống của mình không như ý lại bắt nguồn chính từ điều ngược lại: Từ sự khiêm nhường quá mức, từ thói quen vội vàng chiều lòng người khác, từ một sự thiếu hụt đáng ngại và gây tác hại của việc giữ khoảng cách & ranh giới, cả với người phối ngẫu.

Muốn trở thành một người vững vàng, một care taker tốt, mình phải chăm sóc bản thân tốt, phải được sống cho bản thân mình trước cái đã! Nhưng vì cảm thấy những mong muốn đó nghe có vẻ ích kỷ, trái ngược với kỳ vọng của người khác, nên ta chọn cách im lặng, và dần dần trở nên rệu rã, cáu bẳn, chua chát với chính những người mình yêu thương.

Hiểu về hạnh phúc và sự tương đối, mong manh của nó, phải chăng để giúp mình trân trọng hơn, và để thấy tình yêu vẫn tồn tại như một món quà, khiến cuộc đời vẫn đáng sống và tỏa sáng giữa những tầm thường, thực dụng và tù đọng của nhàm tẻ đời thường...

Ảnh:
Andante, mùa mưa 2026. Cám ơn Trâm Anh & MM.

08/10/2026

06/10/2026

Let it go, let it out.
Let it all unravel.
Let it free and it can be
A path on which to travel
- Michael Leunig

Clip: Thank you dear Talacaa

05/10/2026

Thư phương xa
Georgia


Chị,

Hai năm rồi cũng thật sự khó khăn với bọn em, tưởng chừng hai đứa không thể cùng nhau đi tiếp. Khi sóng gió qua, bọn em lại trân trọng những phút bình yên giản dị. Anh Thức thi thoảng vẫn hỏi em khi nào được về thăm trại hoài chị ạ. Bọn em hay nghĩ và nhớ về Andante. Nhớ lần đặc biệt tụi em về trại sau dịch và rời đi với nhiều tâm trạng…

Tụi em vẫn khoẻ, vẫn đang học cách hoà hợp với bản thân, với nhau, với môi trường (dù một năm vẫn) mới. Tụi em mới nhận nuôi một bạn chó nhỏ nên nhà hơi bừa bộn nhưng vui lắm ạ.

Em vẫn còn giữ ấn tượng lần đầu gặp chị, và được giải thích Andante là một ký hiệu âm nhạc; bài nhạc sẽ được chơi thật khoan thai, nhẹ nhàng. Đúng vậy ạ, với bọn em Andante là bình an. Hồi nghe tin trại mở cửa lại, tụi em vui lắm ạ, tin rằng những điều tốt đẹp vẫn luôn được vũ trụ trở che. Bữa đó anh Thức đang đi khoán thiền nhiều ngày, nên em chả có ai chia sẻ niềm vui. Cảm ơn chị sáng bữa đó đã nhắn báo cho bọn em.

Đọc tin, mà em cứ bồi hồi. Nghe kể về động đất ngoài Iwate, Aomori rồi cách người Nhật phản ứng trước thiên tai, em lại càng thấy rõ cảm giác con người mình nhỏ bé trước tự nhiên như thế nào. Có những điều mình tính được, giữ được, nhưng cũng có những điều hoàn toàn là trời đất quyết định. Vạn vật cứ luôn xoay chuyển như vậy, mới rồi cũ, nở rồi tàn, bồi rồi sụt, không gì còn mãi nguyên vẹn với mình…

Từ những ngày đầu em đến Andante, có những chiều chỉ ngồi thơ thẩn nhìn lên mái khu bếp với bóng lá to lá nhỏ trại sắp đặt trên mái em trầm trồ nhìn mãi không thôi, có lá em kể tên được có lá không, tất cả cùng nhau vừa dịu mắt vừa đủ cho nắng lọt qua rất vừa vặn hoàn hảo, em mãi mê cứ như đi xem nghệ thuật ấy 💕. Trước giờ em luôn nghĩ, để có được cảm giác tự nhiên như vậy, chắc anh chị đã chăm chút từng chút một suốt rất nhiều năm. Mọi thứ ở Andante vừa có ý chí con người, vừa rất núi rừng cỏ cây, đồng điệu và hoà hợp với nhau một cách lạ lắm.

Cũng lần đấy em vào trại cùng em trai em lúc đó mới tròn 18 tuổi bình thường cũng chẳng để ý chuyện nhà cửa gì, còn ham chơi lắm, hắn chạy lại đố em vì sao cột đèn không thấy dây điện. Thì ra hắn cũng tò mò quan sát biết dây được giấu rất tinh tế trong thân cột gỗ. Những chi tiết nhỏ như vậy làm tụi em cứ thấy trại được làm bằng rất nhiều sự tinh tế và tình cảm.

Một lần khác tụi em về, chỉ có Việt ở trại. Việt dẫn tụi em đi hái nấm rừng phía sau đồi sau cơn mưa lớn, rồi chỉ tụi em xem hệ thống xử lý nước. Tụi em lại biết thêm một chút về trại, và hiểu thêm một chút về tâm huyết chị cùng các bạn đã xây dựng và gìn giữ nơi đó.

Lần cuối, em về trại sau một thời gian xa dài, nhưng khi đến nơi cảnh vật vẫn thật thân thương. Cảm ơn chị cùng các anh chị đã nâng niu gìn giữ Andante, và chia sẻ bạn ấy đến tận bây giờ. Là chốn trốn vòng xoáy cuộc sống, nhưng có lẽ ta không trốn được dấu ấn thời gian. Nhìn mảng rêu xanh, nhìn chiếc cầu gỗ bắt đầu mòn… sao em thấy thương nhớ và xúc động chị ạ. Em đã đến Andante lần đầu với một tâm hồn tươi mới và một tình yêu rực rỡ, rồi em quay về nhiều lần sau đó mỗi khi mỏi mệt và cần nơi nương tựa… Cũng có lúc u sầu thăm thẳm nhất em nhớ về Andante như những hồi ức đẹp mà không dám quay về. Và lần này với con tim nhiều cảm xúc, em đã lại mạnh dạn nhờ Andante ghi lại cùng em nhiều cung bậc tình cảm khác bên những người quan trọng nhất cuộc đời em.

Ba mẹ em và chị em em gửi lời cảm ơn thương mến đến trại cùng chị.

Cảm ơn chị đã chia sẻ Andante cho ba mẹ, các anh chị em em nữa. Đây là một trong những chuyến đi rất ý nghĩa với em và gia đình, chuẩn bị cho một hành trình dài và xa xôi. Em đã cất cho mình nhiều khoảnh khắc xinh đẹp với ba mẹ tại đây. Và em vô cùng trân quý nó.

Nghe chị kể trại hư hỏng nhiều, em cũng buồn lắm. Lần về gần đây em cũng thấy nhiều thanh gỗ bắt đầu mục dần vì mưa gió và thời gian, mái lá - một tác phẩm nghệ thuật thật sự - cũng không còn sắc sảo như trước vì lá đã cũ đi nhiều. Nhưng em lại nghĩ, có lẽ đó cũng là vẻ đẹp của thời gian.

Có lẽ đó là truyết mà Nhật gọi là wabi-sabi phải không chị nhỉ? Vẻ đẹp của những điều không hoàn hảo, không vĩnh cửu, và đang đổi thay.

Em tin Andante cũng như mọi sự, cũng có thời xuân sắc rực rỡ, cũng có lúc mang dấu vết thời gian. Nhưng chính những điều đó lại làm nơi ấy đẹp vì đã sống, đã được yêu thương, đã đi qua rất nhiều mùa gió mưa cùng con người.

Dù sau này Andante có đi tiếp theo hình hài nào, em nghĩ điều quý nhất anh chị đã tạo ra vẫn còn ở lại trong rất nhiều người. Không chỉ là một cái trại, mà là cảm giác bình yên, được sống chậm, được gần với thiên nhiên và với chính mình.

Em mong chị cũng giữ gìn sức khoẻ thật nhiều. Đi nhiều quá chắc hẳn rất mệt. Nhưng em tin, chỉ cần còn có thể nhìn thấy niềm vui và hạnh phúc trong từng ngày hiện tại như chị nói, thì Andante vẫn đang sống rất đẹp rồi.

Để em tìm lại hình cũ rồi gửi chị làm album nhé.

Thương chị nhiều,
Linh Ngọc

Ảnh: Linh Ngọc, Andante 2018

02/10/2026

Nơi khu rừng chạm tới những vì sao


Đến giờ, vẫn không ít bạn hỏi, Andante đã mở cửa lại chưa, chị ơi?

Trại vẫn ở đấy, cũ kỹ hơn. Người đến rồi đi. Người ở lại. Lều nhỏ chứa cả bốn mùa; thung lũng chỉ có việc mong ngóng những sum vầy. Những hẹn hò thưa thớt rồi mau nhặt.

Tôi cũng thế. Những ngày có mặt ở trại ngắn dần, công việc & trách nhiệm tưởng ít đi nhưng vẫn trĩu nặng, chỉ là có thêm những đôi vai khác chìa ra gánh đỡ cho tôi, để vẫn giữ được trại là chốn đi về.

Tôi tin vào số phận. Một vì sao nào đó trên trời đã khắc vận mệnh của mỗi chúng ta lên đấy. Tôi luôn thấy mình may mắn, và biết ơn, vì dẫu có phải vẫy vùng quẫy đạp để tìm cho được chỗ đứng của mình trên đời & trong sự nghiệp, thì tôi biết trên thế giới này vẫn luôn còn một nơi chốn vừa vặn, ấm áp, chờ tôi trở về...

10.2026

Ảnh: Cám ơn Linh Ngọc

_____________

Vậy là tôi lại quay về.

Một buổi chiều thu sạch trong và tĩnh lặng. Sương chiều giăng mắc trên triền thông, đuổi nhau bay trên bầu trời mênh mông - ở đây, tôi mới thấy mình được gần với bầu trời không dây điện, không nhà cao tầng, không có bất cứ thứ gì xấu xí do loài người tạo ra. Và thông vẫn xanh biếc trên bờ suối và quanh triền đồi, uốn lượn mãi qua tít rặng núi phía bên kia…

Tĩnh mịch hoàn toàn. Đêm buông, chỉ có mùi hương cỏ cây từ những ngọn đồi xung quanh thoảng tới. Thấp thoáng vài ô cửa sổ vàng Bình vừa đi bật đèn, ấm áp trong bóng tối mịt mùng. Và màn sương mù quyện lấy những vì sao thấp xuống chân trời…

Sức mạnh của thiên nhiên - rất dịu êm ở đây, giúp ngừng lại những trăn trở day dứt vụn vặt nhưng lại không làm mình khiếp sợ bằng những lời nhắc nhở về tính hư vô của cuộc đời. Ở đây, mình thấy bình an. Chốn này bao phủ mình trong vùng an toàn và dịu dàng, thanh thản uyên nguyên.

Lạ lùng thay, khi mà tôi tưởng mình đã đầu hàng số phận, buông xuôi mặc cho dòng đời đưa đẩy, thì cuộc trở về, lần nữa lại dâng tặng cho mình sự thuần khiết và bình yên…


Thời gian qua, tôi lang bạt khắp nơi. Một mình giữa phố phường xa lạ, những con người xa lạ, những ngôi nhà xa lạ, ngắm mặt trời chiều mất dần ánh sáng, và lúc nào cũng đau đáu nhớ về một nơi…

Không xung đột với cuộc đời, cũng không hề giận dữ hay công kích, tôi chỉ ngấm ngầm chìm trong nỗi đau của sự mất mát, mất mát trong lòng và ngoài đời… Sự sống trôi qua như cánh chim đập khẽ rồi chao đi. Rồi tất cả sẽ trôi về một ký ức càng ngày càng nặng càng buồn. Nhưng có lẽ, món quà đẹp đẽ nhất mà tôi được tặng lại, là buồn đau và mất mát phần nào làm cho mình muốn sống có ý nghĩa hơn và trên hết, để những ngày sống còn lại là cơ hội biết ơn cuộc đời.

Và không còn như kẻ tuyệt vọng trốn lánh sự đời, mà với mong muốn đạt được sự thanh thản tập trung tột bậc của mình…

Tôi đã lại trở về.

Cạnh dòng suối vẫn xoay vần con nước của nó trong lòng một thung lũng thanh bình kia, trên núi cao.

Andante, Thanksgiving 2023

'And I left my soul behind me
In an old cathedral town...
Somewhere, my love, there will be songs to sing,
Although the snow covers the hope of spring.
Somewhere a hill blossoms in green and gold
And there are dreams, all that your heart can hold'…

28/09/2026

Hôm nay ăn gì

Hôm nay thì kể về chuyện người khác ăn gì...

Mình đọc được một chuyện ngắn. Đầu tiên thì thích nó quá, vì có rất nhiều chữ xưa mà giờ không ai dùng nữa: chái bếp, garde-manger (tủ đồ ăn), sàn nước... Cũng như những từ mà lần cuối cùng mình được nghe là từ cha mình: nhà thương, Nam Vang, đau (bị bệnh)...

Sau khi cười với những chi tiết ngộ nghĩnh, thì ngồi thần ra, nghĩ ngợi... Tuổi thơ mình cũng y hệt như thế. Và bây giờ, những bữa sáng vui nhất, ngon nhất ở Andante là khi trời mưa, cả trại chùm nhum quanh cái bếp củi, ăn cơm nguội với hột vịt chiên củ hành, mỡ heo, nêm nhiều nước mắm cho thiệt mặn mòi... Và ngoài trời, mưa lướt thướt nhỏ xuống giọt tranh...

Ảnh: Bữa đó cũng mưa, trại mình sang trọng ăn vịt nấu chao. Cám ơn Hải đã giữ lại.

Một mùa mưa nữa.
2026

Ảnh: Cám ơn Hải & Trang (ngày đó chưa có Thơm).
_________________

Trứng lạp xưởng
Ninh Kiều


Khởi đầu làm gì có lạp xưởng. Chỉ là trứng với củ hành. Mà phải là củ hành tây, càng to càng tốt. Và làm gì có trứng gà, chỉ có trứng vịt, to chừng nào hay chừng nấy.

Đó là bữa ăn sáng thịnh soạn nhất cho bốn chị em, lâu lâu mới được một lần và chỉ xảy ra khi có ổ bánh mì.

Khi có ổ bánh mì, cô chị mười hai tuổi mau mau chạy xin bà ngoại một củ hành tây và một trứng vịt, rồi nó bắc ghế đẩu leo lên thò tay vào cái rổ treo lủng lẳng giữa nhà bếp để lựa củ nào to nhất. Ghế thấp và bản thân không đủ cao để thấy, nhưng cô bé vẫn biết rõ trong ấy có gì. Ngoài vài củ hành tây, còn có tỏi, hành ta, đôi lúc có vài củ khoai tây và cà rốt. Khi có đứa nào trong nhà bị bệnh, bà ngoại hay dỗ ngọt “ Ráng uống thuốc mau lành ngoại nấu ragu cho ăn”. Ragu của ngoại có khoai tây, cà rốt và thịt với nước sốt sền sệt. Ngoại còn mua con heo đất để bên gối người ốm để ai đến thăm có thể an ủi, khuyến khích kẻ đang bệnh bằng tiền. Đau xong, giàu hơn hồi chưa đau và còn được nghỉ học.

Sau khi sờ mó tất cả củ hành tây có mặt trong rổ, cô bé thăm dò thêm một lần nữa để chắc chắn mình đã lựa đúng. Vậy mà có lúc củ tuy to nhưng đã bắt đầu thúi vì có nhiều chỗ mềm nhũn khiến nó phải chọn củ khác và còn xin ngoại cho luôn củ thúi. Ngoại thường vùng vằng đến khi có người trong nhà nhận xét “ Má hay giữ đồ không cho ai ăn, đến chừng đem ra hư hết như kí lạp xưởng từ Nam Vang người ta đem xuống cho, má cất đến mốc thếch ”. Bị nói trúng tim đen, bà ngoại mới chịu đầu hàng, vậy là bữa đó đại tiệc.

Cô bé lấy tấm thớt treo ở chỗ rửa chén và lựa con dao cắt thịt của ngoại. Nó bổ củ hành làm hai và cắt từng khoanh thật đều. Nhấc ấm nước nóng riu riu trên bếp xuống, nó pha bình trà cho ngoại, rồi bỏ vào lò thêm vài cục than và quạt cho lửa đỏ. Rồi nó múc một muỗng mỡ heo ở cái thố cất kỹ trong garde-manger cho kiến khỏi bu để đổ vào chảo có tay cầm. Không phải chảo lớn ngoại chiên cơm nguội với tép mỡ mà là chảo chiên cá. Bắc chảo lên bếp đã đỏ lửa, cô bé chờ mỡ nóng mới lùa hết mớ hành tây để nghe một tiếng xèo rất dễ thương. Nó phải nhón chân và dùng đôi đũa bếp dài nhằng của ngoại để xào hành, xào sao cho đủ vàng mà không cháy khét.

Ba thằng em cũng kiễng chân như chị để có thể nhìn vào chảo hành đang bốc mùi thơm. Thằng lớn nhất chín tuổi cầm cái chén có trứng vịt thật to ngoại cho trong đó thằng thứ nhì sáu tuổi đã đập trứng và đưa vỏ cho thằng út lên năm chạy ra vứt vô thùng rác ở gốc cây ổi. Trứng đã được thằng lớn đánh nổi bọt, tròng vàng trộn lẫn với tròng trắng. Khâu này quan trọng như khâu chiên hành bởi vì một khi cô chị đổ chén trứng vào trong chảo thì trứng phải được phân bố đều đặn, không chỗ nào tròng vàng nhiều hơn tròng trắng cũng như không chỗ nào hành ít hành nhiều.

Trước hết phải phân hành khử ra thật đều trên mặt chảo và sau khi thằng lớn đổ trứng vào đó, cô chị, hai tay cầm cán, xoay nghiêng vòng vòng cái chảo sao cho trứng tràn lan khắp nơi, rộng ra chừng nào hay chừng nấy. Xong nó bắc chảo trở lên bếp cho trứng chín thêm một chút.

Khi mọi sự đã vừa ý, cô chị đặt chảo lên cái rá ở giữa bàn, chung quanh có sẵn bốn muỗng và chai nước tương với ổ bánh mì. Rồi nó lui cui gắp than còn đỏ nhốt vào nồi sành và đậy nắp lại.

Bây giờ đến phần chia.

Cô chị ngắm nghía chảo trứng và suy nghĩ coi làm cách nào phân ra bốn phần hoàn toàn bằng nhau: không phần nào nhiều trứng nhiều hành hơn phần nào. Có lẽ đã nhận ra vài nơi trứng nhiều hơn hành hay ngược lại nên nó chặc lưỡi lắc đầu và cuối cùng dùng muỗng của mình cắt chảo trứng ra làm hai rồi làm bốn. Ở vài chỗ, cô bé phải thêm mấy miếng hành cho phần hơi thiếu hành hay thêm chút trứng cho phần thiếu trứng.

Xong rồi bốn chị em châu đầu vào ngắm chảo trứng đã được tách ra làm tư bốc mùi thơm phức và tiếp tục bàn tán râm ran về bốn phần đã được chia rõ ràng.

Thằng út được quyền chọn trước vì nhỏ nhất nhà.

Đắn đo hồi lâu nó mới quyết định sau khi đổi ý mấy lần vì nghe lời hai thằng anh cứ nói ra nói vô. Sau đó đến lượt thằng anh kế nó, chọn rất nhanh vì có lẽ đã chắc ý. Còn lại hai phần, trong đó phần cuối cùng lúc nào cũng ít trứng, ít hành nhất, dành cho cô chị vì người đứng ra chia thì không được chọn.

Rồi không quên dành chút bánh mì để vét sạch chảo mỡ trong vòng ranh giới đã định để chảo sạch bóng, không còn chút trứng chút hành nào cả.

*

Mấy mươi năm trôi qua.

Bây giờ thì có lạp xưởng nhưng không có trứng vịt mà có trứng gà.

Cô bé ngày xưa nay cũng đã thành bà ngoại của bốn cháu, đứa nhỏ nhất chưa biết đi nhưng ba đứa lớn, gái đầu với hai trai sau cũng trạc tuổi mấy chị em trong câu chuyện chiên trứng kể trên.

Sáng nay tề tụ đông đủ, có mặt rể, dâu người Pháp, biết nói rành rọt “ ăn sạch bóc” mỗi khi đã vét hết gỏi tôm, chả giò, bánh cuốn v.v… Cả nhà ăn điểm tâm trứng lạp xưởng có rất nhiều hành tây, lạp xưởng thì tha hồ và bao nhiêu trứng gà cũng được. Ở Paris mà.

Vậy mà ba đứa nhỏ vẫn giành nhau chí choé, ganh tị đứa ít đứa nhiều.

Thế là có người muốn bà ngoại kể chuyện chiên trứng của ngày xưa, thuở chưa có lạp xưởng, chỉ có củ hành tây và một trứng vịt duy nhất với một ổ bánh mì cho bốn người.

Đây không phải lần đầu tiên bà ngoại kể chuyện này. Bà đã từng kể cho mẹ của ba chị em đang giành ăn trứng lạp xưởng kia. Và cũng từng kể cho mẹ của bébé chưa biết đi đang ôm bình sữa. Nhưng chắc chưa kể cho thằng con trai út của bà vừa mới cưới vợ vì thấy nó thúc cùi chỏ nhắc vợ nó hãy lắng tai nghe.

Bà ngoại cũng kể y như bao lần trước, những hình ảnh, cử chỉ tưởng chừng như quên lãng, không còn sót trong bộ nhớ thì lại hiện về rõ nét. Mùi trứng chiên lẫn với củ hành tây thơm ngát. Ổ bánh mì được chấm mút với chút mỡ còn vướng lại trên chảo. Đứa nhỏ nhất được dành phần trước, chị cả phải chịu thiệt thòi. Đâu đó phảng phất một thế giới thiếu thốn nhưng có vẻ hạnh phúc. Bà ngoại kể bằng tiếng Việt, những người lớn hiểu và nói được tiếng Việt ở đây muốn vậy vì nghe thấm thía hơn và họ phiên dịch lại cho nhau theo cảm nhận của họ.

Trong bốn chị em thời xa xưa đó, chiến tranh đã cướp đi hết một đứa, thằng út. Thật ra thằng út là em họ nhưng vẫn được xem là thằng em như hai đứa kia. Nhiều năm sau hoà bình, mỗi khi gặp nhau, không hiểu sau ba chị em vẫn hay nhắc đến món trứng củ hành tây chiên !

Trên bàn, ba đứa nhỏ mắc giành ăn, chắc không nghe hay có nghe cũng chẳng hiểu bà ngoại đang kể chuyện gì. Tuy nhiên những người lớn có mặt đều lắng tai, có vẻ nghĩ ngợi. Đã có người biết rồi mà vẫn muốn nghe lại. Chắc họ muốn tìm hiểu tại sao ba đứa đang chí choé kia dường như chỉ quan tâm đến sự công bằng. Lúc nào cũng muốn được xử lí công bằng. “ Tại sao phải cho em miếng lớn ”. “ Tại nó nhỏ ”. “ Tại sao nó nhỏ lại cho miếng lớn ”. Bà ngoại chịu thua. Bà chỉ nhớ hồi còn chiến tranh, nhiều đêm thao thức nơi xứ lạ quê người, bà cứ ước ao nếu trời phật cho gặp lại nhau, bà sẽ sớt mấy cọng hành cháy cho thằng thứ nhì vì nó rất ưa mùi khét ? Nhưng bà có biết đâu, mấy thằng em thèm ăn ngày xưa của bà, có lúc ngặt nghèo, đường cùng, bế tắc thì trong tâm trí lúc ấy xuất hiện hình ảnh bà cụ non mới mười hai tuổi mà đã biết làm chị.

Rồi có người thắc mắc “ Hồi nhỏ tụi con có vậy không má ? ”. Bà ngoại âu yếm nhìn mấy đứa cháu, trả lời “ Không giống mấy chị em má kể nhưng không đến nỗi như tụi nhỏ bây giờ, khôn lanh, không như thời má, ai nói gì cũng tin, chớ dám cãi ”. Hèn chi nhiều lúc mấy nhỏ lí lẽ tay đôi với bà ngoại, bị mắng là hỗn, được bà ngoại bênh vực ngay “ Phải để cho nó nói ”.

Nhưng làm thế nào để cô bé đang hồn nhiên ăn ngon lành món trứng lạp xưởng kia bớt so bì với em. Thằng em cũng chẳng vừa, không hề biết nể nang chị mình. Và có cách gì để hiểu cậu út mới lên ba mà hay lầu bầu trong miệng, tất nhiên bằng tiếng Pháp, “ Điều này không đúng sự thật ”, “ Không công bằng ”, “ Làm tôi bực mình quá ”. Giống như một ông già bất mãn!

Kế đến bà ngoại bị mấy người lớn trên bàn rầy rà vì đã sớt bớt phần trứng lạp xưởng của mình cho ba đứa cháu, đang ăn như đói khát lâu đời. Đúng là cháu hư tại bà, thế nào cũng có người nghĩ vậy. Nhưng bà ngoại lại nghĩ khác, sau này chúng lớn lên và bà ngoại không còn trên đời này nữa, chúng sẽ còn nhớ gì về bà ngoại. Chắc là món trứng lạp xưởng có bà ngoại cho thêm.

Bỗng có tiếng người nói :

– Cứ mỗi sáng chúa nhật, em cho anh ăn trứng lạp xưởng, anh hứa sẽ trung thành với em suốt cả cuộc đời.

Tất cả người lớn quay nhìn anh chàng mới cưới vợ rồi phá lên cười khiến ba đứa nhỏ ngơ ngác ngừng nhai và cô bé chưa biết đi bỏ bú.

Mùa thu 2017
Ninh Kiều

25/09/2026

Xa nhà uống rượu có say không
Cá kho

Nguyễn Văn Đực


Đầu tuần trước, hứa hẹn một tuần đầy ải, nhiệt độ được dự đoán nghe đâu leo lên tới 45º. Nóng chẳng muốn ăn gì.

Mùa hè ở Trung Đông không còn ở đỉnh điểm, nhưng cũng đủ cho người ta chết khô. Và mình cũng ở đỉnh điểm của ‘chết đói trên bơ sữa’!

Mệt, ăn thì không vào, nhưng kiểu lúc nào cũng mơ tưởng, cũng thèm ăn một món gì đó ở nhà mới đau chứ! Suốt ngày trong đầu cứ hiện ra nào là bánh xèo bánh cuốn bánh ướt, bún thịt nướng, đậu hũ, chè trôi nước… Mẹ mình mà có ở đây thể nào cũng bảo là ‘không để cho miệng mọc da non!’ 😃

Có hôm gắng gượng bò dậy, ăn đại món gì đó. Nhưng ăn mà không thấy ngon, không thấy thỏa mãn vị giác, lại tiếp tục thèm sang món khác, lại thất vọng, ăn xong lại thấy buồn hơn... Rồi nhìn miếng bánh mì đen, chỉ thèm có rau gì đấy luộc. Và cá kho tộ.

Và va phải bài đáng yêu này của anh Đực (chắc không phải tên thật!).

Tuần này các bạn ở nhà ăn gì thế?

Ảnh: Bột chiên giả hiệu mấy tuần trước chế biến ở trời Tây, để tạm nguôi ngoai nỗi buồn cá kho!

______________

Năm xưa tôi đi công cán Bà Rịa. Khi đó kinh tế giao thương mới tháo gông xiềng, người dân chỉ mới bớt khổ thôi, chưa no đủ.

Xong việc đi ăn trưa. Host tôi là đội nhà binh sao vạch dày dặn, thông thuộc địa bàn và dĩ nhiên sành ăn, đưa tôi đến "quán cơm mà người dân ở đây họ ăn" như tôi ngỏ ý trước đó.

Quán đông tấp nập, mà kiểu gia đình, bà và mẹ nấu, con cháu bưng đồ. Món dọn ra lủ khủ đầy bàn. Lập tức tôi nhìn tộ cá kho như bị thôi miên.

Cá da trơn loại gì đó phổ biến thôi. Hai ba khía đổ màu hổ phách đặt trong cái tộ đã lên màu thời gian khói bếp. Tộ còn nổi tăm sôi xèo xèo, nước kho sóng sánh. Tô điểm tộ cá kho là trái ớt hiểm, cọng tiêu xanh, thêm lác đác tiêu xay, hành lá.

Bữa ăn trôi qua. Nhưng tộ cá kho bình dân có một sức mạnh kỳ lạ. Nó như một chiếc mỏ neo, thuyền tôi có trôi bao xa, dây neo buông dài ra, nhưng mỏ neo vẫn níu tôi ở đó, bám chắc ở đó, cố định cái hương vị đó.


Tôi may mắn gặp lại tộ cá kia nhiều lần khi có thời gian dài đi lại công việc giữa thành phố và địa bàn Thủ Dầu Một, Tân Uyên, Dĩ An, Lái Thiêu, Biên Hoà, Long Khánh. Giấc trưa, cứ ghé lại quán cơm có tuổi đời, đông khách địa phương là sẽ gặp tô cá đó.
Đi qua gian bếp ở quán nào cũng thấy tươm tất, vài ba họng bếp gas cho các món xào nhanh, còn lại là chất hàng dài cà ràng lớn nhỏ đun củi, đun than, trên đó là tộ kho cá tôm thịt đang chờ chín.

Từ miền Bắc rời đi, tôi chắc cũng như vài người, nghĩ về Nam, cứ là sông nước, là khẩn khoang, là nướng trui nướng mọi, là cái lẩu cù lao, là lục bình tai tượng... bao trùm hết thảy. Song không hẳn thế.

Ở lâu đủ nhận mặt quen tiếng, sẽ nhận ra sự khác biệt, dù cái nhận ra mới chỉ là lớp sương khói phủ trên thôi, chứ chưa tới được tầng sâu vỉa quặng.

Miền Đông khác, miền Tây khác, miền Tây vùng nhiều người Khmer khác, ngay cả Tây Ninh cũng khác trong khẩu vị, cái ăn, ẩm thực.


Miền Đông mà tôi đi và gặp, ẩm thực có nét gì đó như là cổ kính trang nghiêm của một vùng đất trù phú, sinh hoạt phong lưu nề nếp, nên cái ăn cũng vun vén nâng niu.Tỉ như tộ cá kia, không phải bỏ lên bếp rồi kho đại. Nó đã phải qua lớp lang chọn, ướp, canh lửa, canh màu, nêm gì cá bén mùi, chăm sao cho gây thương gây nhớ. Hay việc tộ cá từ bếp đi thẳng ra bàn rốp rẻng, không phải qua trung chuyển xếp đợi ở đâu đó, nó cũng là một kiểu đặt để tâm trí và tha thiết với người ăn.

Nguyễn Văn Đực

18/09/2026

Quán cà phê ngoại ô
Lưu Quang Vũ


Quán cà phê ngoại ô
Căn nhà gỗ bộ ghế bàn thấp nhỏ
Mảnh vườn tối với những pho tượng cổ
Bức sơn dầu đã cũ
Nắng chiều phố vắng ven sông

Ông chủ quán gầy bạc phếch chiếc quần nhung
Cô con gái mắt đen dài ngơ ngác
Cái máy hát ở góc phòng khẽ hát
Françoise Hardy
Cô danh ca người Pháp giọng trầm khàn
Cháy trên lò tí tách ngọn lửa xanh
Khi mưa đổ bất thần ngoài cửa sổ
Mười bảy tuổi chúng ta thường tới đó
Nói rất nhiều về những cửa biển xa
Cái tuổi trẻ ồn ào mà cay cực của ta
Trước ngưỡng cửa cuộc đời mênh mông khu rừng tối
Vừa quyến rũ vừa phập phồng lo ngại
Như anh điên trước quán tóc bù xù
Cứ mỉm cười bí hiểm dõi nhìn ta.

Nay một mình trở lại ngoại ô mưa
Lụp xụp quán cà phê ngày cũ
Chiến tranh mãi, bạn đã nằm dưới mộ
Em nơi nào trong tít tắp chia xa
Ông chủ quán đã già
Mặt vàng vọt và tay xương run rẩy
Cô con gái vẫn ngồi trong bóng tối
Đã có chồng và tay đã xấu nhiều đi
Chiếc máy hát rè rè
Bài hát cũ nghẹn không thành tiếng được
Cô danh ca nghe nói giờ đã chết
Và bức tranh màu nắng đã phai sơn
Anh đã đi dằng dặc những ngả đường
Những rừng tối mịt mù muỗi độc…

Điều anh tin không có ở trên đời
Điều anh có không giúp gì ai được
Gương mặt em chỉ còn là kỷ niệm
Mối tình xưa anh cũng đã quên rồi.

16/09/2026

'Bring me all of your dreams
You dreamer
Bring me all your
Heart melodies
That I may wrap them
In a blue could-cloth
Away from the too-rought fingers
Of the world...'