29/01/2026
[Mạch ngầm]
“Đế quốc tù ta, ta chẳng tù
Ta còn bộ óc, ta không lo
Giam người, khóa cả chân tay lại
Chẳng thể ngăn ta nghĩ tự do…”*
Dù bị giam cầm trong bốn bức tường chật hẹp tại Nhà tù Côn Đảo, tù chính trị vẫn kiên cường giữ vững dòng chảy cách mạng, âm thầm truyền tin cho nhau bằng những cách thức đầy mưu trí.
Trước năm 1945, trong trại giam Nhà tù Côn Đảo, mỗi cầu tiêu sẽ có hai thùng đựng chất thải. Các đồng chí bảo nhau chỉ sử dụng một thùng, thùng còn lại dùng để cất giấu tài liệu và báo chí. Một tuần, bọn lính đi đổi thùng một lần. Nhân lúc chúng không kiểm tra, tù chính trị sẽ tiến hành bọc tài liệu, báo chí vào trong túi nylon rồi đem giấu vào thùng đựng chất thải.
Gần ngày lính đến, các đồng chí nhanh chóng di chuyển tài liệu, báo chí tới nơi khác cất giấu. Sau đó, anh em đi vệ sinh vào cả hai thùng để tránh địch nghi ngờ. Tuy mùi chất thải xông lên vô cùng khó chịu, nhưng cách này giấu được nhiều tài liệu nên anh em cố nén chịu đựng. Cứ như vậy, năm này qua năm khác, thùng đựng chất thải trở thành “trạm tin tức” của tù chính trị Nhà tù Côn Đảo.
Nguồn: Trường học sau song sắt, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1969.
Chú thích: Bài thơ: “Không giam được trí óc”, Xuân Thủy, sáng tác năm 1938 tại Nhà tù Hỏa Lò.
Nguồn: Di Tích Nhà Tù Hoả Lò - Hoa Lo Prison Relic