01/06/2026
⚔️ Ο ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ: ΡΩΜΑΙΟΙ Ή ΕΛΛΗΝΕΣ;
📜 Σύμφωνα με τον ιστορικό Sir Steven Runciman, το Βυζάντιο είχε:
• σώμα ρωμαϊκό,
• νου ελληνικό,
• και ψυχή χριστιανική και ανατολίτικη.
👑 Το επίσημο όνομα του κράτους μέχρι την Άλωση ήταν «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία». Οι Βυζαντινοί θεωρούσαν τους εαυτούς τους συνεχιστές της αρχαίας Ρώμης και δεν εγκατέλειψαν ποτέ την ιδέα της οικουμενικής αυτοκρατορίας.
✏️ Ποιοι όμως ήταν οι περίφημοι «Ρωμαίοι» του Βυζαντίου;
Σίγουρα δεν εννοούσαν τους κατοίκους της Ιταλίας ή της Ρώμης, τους οποίους αποκαλούσαν Λατίνους.
📖 Η ίδια η βυζαντινή γραμματεία μάς δίνει την απάντηση:
✏️ Η Άννα Κομνηνή αποκαλεί το κράτος «Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία», όμως όταν αναφέρεται στις πόλεις της Μικράς Ασίας τις ονομάζει «Ελληνίδες πόλεις», ενώ τους ανθρώπους τούς χωρίζει σε «Έλληνες» και «βαρβάρους».
✏️ Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ΄ Βατάτζης, σε επιστολή του προς τον πάπα Γρηγόριο Θ΄, υπογράφει ως «αυτοκράτωρ Ρωμαίων», αλλά ταυτόχρονα μιλά με υπερηφάνεια για την ελληνική καταγωγή των αυτοκρατόρων και για την ελληνική σοφία που κυριαρχεί στην αυτοκρατορία.
✏️ Ακόμη πιο ξεκάθαρος είναι ο Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων τον 15ο αιώνα:
«Ἕλληνές ἐσμεν τὸ γένος, ὡς ἥ τε φωνὴ καὶ ἡ πάτριος παιδεία μαρτυρεῖ».
📜 Οι όροι «Βυζάντιο» και «Βυζαντινοί» είναι μεταγενέστεροι. Ωστόσο οι ίδιοι οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης δεν ξέχασαν ποτέ ότι η πόλη τους ήταν χτισμένη πάνω στο αρχαίο Βυζάντιο.
❓ Τελικά, μήπως πρέπει να σταματήσουμε να ρωτάμε πόσο Έλληνες ήταν οι Βυζαντινοί και να αναρωτηθούμε πόσο Βυζαντινοί είμαστε εμείς σήμερα; ( Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ)
⚔️ THE UNIQUE CHARACTER OF BYZANTIUM: ROMANS OR GREEKS?
📜 According to historian Sir Steven Runciman, Byzantium possessed:
• a Roman body,
• a Greek mind,
• and a Christian, Eastern soul.
👑 Until its fall in 1453, the official name of the state remained the “Roman Empire.” The Byzantines saw themselves as the true continuation of ancient Rome and never abandoned the idea of a universal empire.
✏️ But who exactly were the famous “Romans” of Byzantium?
They certainly did not mean the inhabitants of Rome or Italy, whom they referred to as Latins.
📖 Byzantine literature itself gives us the answer:
✏️ Anna Komnene refers to the state as the “Roman Empire,” yet when speaking of the cities of Asia Minor she calls them “Greek cities,” while she divides mankind into “Greeks” and “barbarians.”
✏️ Emperor John III Vatatzes, in a letter to Pope Gregory IX, signs himself as “Emperor of the Romans,” yet proudly speaks of the emperors as descendants of the Greek race and of the empire as a realm governed by Greek wisdom.
✏️ Even more explicit is the 15th-century philosopher George Gemistos Plethon, who declares:
“We are Greeks by race, as our language and ancestral education testify.”
📜 The terms “Byzantium” and “Byzantines” are later historical labels. Nevertheless, the inhabitants of Constantinople never forgot that their city stood upon the ancient Greek city of Byzantion.
❓ Perhaps, then, we should stop asking how Greek the Byzantines were and instead ask ourselves how Byzantine we are today. (Helene Glykatzi-Ahrweiler)
